Desde
o Diario Cultural da Radio Galega:
“O escritor Manuel Rivas fálanos do seu novo libro de poemas: A boca da terra, publicado en Xerais. A entrevista completa pode escoitarse aquí.”
Arquivo da categoría: Entrevistas
Entrevista a Isaac Lourido en La Voz de Galicia
Entrevista
de Joel Gômez a Isaac Lourido en La Voz de Galicia:
“Na Tese de Doutoramento e outros estudos que elaborou na USC, Isaac Lourido defende unha nova forma de pensar e redefinir a historia literaria galega, de facer crítica e investigar a cultura do país. Así o propón no premiado e reeditado volume História literária e conflito cultural e en Livros que nom lê ninguém, publicados os últimos meses en Compostela polas editoras Laiovento e Através. Desde o 2013 exerce no Centro de Estudos Galegos da Universidade Nova de Lisboa.
– La Voz de Galicia (LVG): ¿Que modelo propón en «Historia Literária e conflito cultural»?
– Isaac Lourido (IL): A nosa historiografía literaria oficial, nas últimas décadas, aplica un criterio filolóxico; non analiza por exemplo as obras de Rosalía en castelán. Propoño un modelo máis aberto: a nosa historia literaria debe ter en conta as dúas linguas oficiais, non traballar como se o castelán non existise, e ver o que acontece entre elas; como son os procesos de produción, recepción, consumo e outros; ou se hai conflito e como é.
– LVG: ¿Hai exemplos dese modelo?
– IL: Si; estudo traballos de Xoán González Millán, Antón Figueroa, o Grupo Galabra e o seu director Elías Torres, ou do director do meu traballo académico que foi Arturo Casas. Tamén outros como Fernando Cabo, Vilavedra, Helena González, Vieites, López Silva e algúns máis. (…)”
Paula Carballeira: “Nos meus personaxes está toda Paula Carballeira”
Entrevista
de Carlos Loureiro a Paula Carballeira en Noticieiro Galego:
“(…) – Noticieiro Galego (NG): Canto de Paula Carballeira hai nas túas personaxes? -ti mesma tes confesado que te “disfrazaches en peles de personaxes”-…
– Paula Carballeira (PC): Nos meus personaxes está toda Paula Carballeira, só que selecciono dentro de min os rasgos que mellor lles van e intento ver cara a onde me levan. Interpretar un personaxe é toda unha aventura, tes que arriscarte e deixarte ir da man da persoa que dirixe, explorando as túas posibilidades como intérprete de emocións, de movementos, de ficcións. (…)
– NG: Escribir e contar contos para idades máis temperás require imaxinación, compromiso… pero cando falamos de versos, iso xa é outra cousa, e estamos a nos referir ás túas obras poéticas de Contatrás…
– PC: A poesía require se cadra maior imaxinación, maior compromiso, como dis, hai que seleccionar moi ben as palabras, escoitar a súa música, debuxalas no papel. Para min a poesía sería a linguaxe universal, porque nela se crean xogos, melodías, imaxes, todo un mundo.
– NG: E para amosar unha vez máis a interdisciplinariedade entre xéneros, achamos a versión teatralizada das anteriores obras poéticas so o título de A folla máis alta… Sería buscando unha maneira mellor de chegar ao publico máis novo ou foron outras as circunstancias?
– PC: Con A folla máis alta pretendemos demostrar que ás veces a nosa condescendencia co público infantil non nos deixa descubrir que a súa capacidade de evocación, de entrar na ficción do xogo teatral, lles permite atopar respostas para desenvolverse no mundo que nos rodea. Desde a poesía, os ritmos, as coreografías de movementos e o humor, sorprendémonos coa boa acollida que o espectáculo tivo por parte do público e, ao mesmo tempo, puxemos o noso gran de area para contribuír ao emprego de formas teatrais contemporáneas tamén para público infantil e familiar. (…)”
Fina Casalderrey: “As novelas de María Victoria eran inxeccións intravenosas directas de sentimentos para a xente nova e non tan nova”
Entrevista
de Lara Rozados a Fina Casalderrey en Sermos Galiza:
“- Sermos Galiza (SG): Como coñeceu a María Victoria Moreno e como foi a súa relación persoal con ela?
– Fina Casalderrey (FC): Todo comezou naqueles primeiros cursos de galego no ensino. Xa ves, veu unha extremeña aprendernos galego. Veu falarnos con paixón de Cabanillas e de todos os autores que permanecían para nós tapados con quilos de mala pintura. Veu ela falarnos deles neses primeiros cursos de galego, en Pontevedra e noutras zonas. Ela foi unha das nosas mestra de mestres. Lembro que ela falaba a moita velocidade, case aprendín a ser taquígrafa tentando non deixar atrás nada do que contaba. Pero relendo despois os apuntamentos, as cousas que dicía non só eran amenas e interesantes, senón que contaxiaban aquela paixón que ela poñía no que contaba, de Na noite estrelecida (de Cabanillas), e das pequenas cousas que ela sabía e che ía debullando. Despois fixémonos amigas pouquiño a pouco…
Lembro unha crítica que fixera, sen ter aínda confianza comigo, de O misterio dos fillos de Lúa, que remataba “O defecto que lle vexo é que me gustaría telo escrito eu”. Lembro tamén ler poesía xuntas… Canta poesía sabía esa muller! Sabía atopar versos para todo, sabía mirarlles as tripas… Nesa profundidade serena da amizade, sen ter que dar contas a ninguén… Aprendín tanto dela…
– SG: Notábaselle esa sensibilidade na escrita.
– FC: Na escrita e na vida. Ata o seu xeito de lear os cigarros tiña un rito poético. Dunha volta, viñamos de Santiago, dun acto, as dúas na súa “Teresita” (só a ela se lle puido ocorrer poñer ao seu coche -vermello, por certo- un nome de muller), ela conducía e pediume que lle lease un cigarro. Eu, que tantas veces a vira facelo, tentei imitala, pero cando llo entreguei, dixo “Isque é un vurullo de cuspe!”
Sabía moitísimo de literatura! Eu dicíalle “Es tan sabia que ata es quen de aparentar impertinente”, con todo o cariño do mundo. “Si?”, respondía cun sorriso pillabán que pretendía inxenuidade. E non se cortaba cando alguén dicía unha incorrección ou unha mentira, ou mesmo unha frase mal construída… Rebentábana eses usos do infinitivo “Dicir que…”, ou o abuso dos xerundios… mesmo lles dedicara un soneto aos xerundios. Tería merecido máis recoñecementos… Dos lectores e lectoras, do alumnado… tenos, pero pola parte dos premios…
– SG: Se cadra por esa parte dos premios, da crítica, máis institucional, foi algo esquecida… Pero que significou para a LIX galega?
– FC: Pois ela foi das pioneiras, cando escribiu Mar adiante (1973), por exemplo, nese momento en que esta literatura estaba nacendo. Unha escritora galega, porque escribía en galego, amaba Galicia e, como ela mesma dicía, “Eu nunca lle puxen os cornos a Galicia”; de certo, defendeu Galicia coma unha Galega “da tribo”. Foi, cando aínda eran moi poucos/as quen facían literatura infantil e xuvenil de forma continuada, alá polos setenta, das que estaban aí. Tamén entrou na literatura xuvenil cando aínda non había en galego moito onde escoller, velaí aquela Anagnórise tan potente destinada á xente moza, e non tan moza, que afonda nos sentimentos que xorden nunha conversa entre unha muller madura e un rapaz nunha simple viaxe en coche. (…)”
Entrevista a Iván García Campos no Diario Cultural
Desde
o Diario Cultural da Radio Galega:
“O escritor Iván García Campos fálanos do libro de relatos Cuestións vitais secretas, publicado en Galaxia. A entrevista completa pode escoitarse aquí.”
Cuestionario Proust: Fidel Vidal Pérez
Desde
o blogue de Ramón Nicolás, Caderno da crítica, este Cuestionario Proust a Fidel Vidal Pérez:
“1.– Principal trazo do seu carácter?
– A dispersión.
2.– Que calidade aprecia máis nas persoas?
– O talento e a xenerosidade.
3.– Que agarda das súas amizades?
– Tolerancia para cos meus defectos.
4.– A súa principal eiva?
– A envexa por nimiedades.
5.– A súa ocupación favorita?
– Ler, escribir, pintar e fumar.
6.– O seu ideal de felicidade?
– Manter a mente clara e disfrutar cabo da miña xente.
7.– Cal sería a súa maior desgraza?
– A enfermidade dun ser querido.
8.– Que lle gustaría ser?
– O Neno Xesús.
9.– En que país desexaría vivir?
– No que vivo.
10.– A súa cor favorita?
– Azul mahón.
11.– A flor que máis lle gusta?
– A margarida.
12.– O paxaro que prefire?
– A lavandeira.
13.– A súa devoción na prosa?
– Thomas Bernhard.
14.– E na poesía?
– Fernando Pessoa e os seus heterónimos, e J. A. Valente.
15.– Un libro?
– El llano en llamas de J. Rulfo, e Monsieur Teste de P. Valéry, e corrección de T. Bernhard.
16.– Un heroe de ficción?
– Tarzán.
17.– Unha heroína?
– Enma Bovary.
18.– A súa música favorita?
– O Jazz, e Betthoven e Mozart e Bach.
19.– Na pintura?
– Expresionismo Abstracto, e Van Gogh e Goya.
20.– Un heroe ou heroína na vida real?
– Gandhi.
21.– O seu nome favorito?
– Abelardo.
22.– Que hábito alleo non soporta?
– Comer coa boca aberta e que conten o final dunha película ou dun chiste.
23.– O que máis odia?
– A traizón e os berros.
24.– A figura histórica que máis despreza?
– Francisco Franco.
25.– Un feito militar que admire?
– O Cabalo de Troia.
26.– Que don natural lle gustaría ter?
– O da música.
27.– De que maneira lle gustaría morrer?
– Na cama, non espertando.
28.– Cal é o seu estado de ánimo máis habitual?
– Unha serena inquietude.
29.– Que defectos lle inspiran máis indulxencia?
– Os derivados da ignorancia.
30.– Un lema na súa vida?
– Sen medo: adiante sempre!”
Cuestionario Proust: Isidro Novo
Desde
o blogue de Ramón Nicolás, Caderno da crítica, este Cuestionario Proust a Isidro Novo:
“1.– Principal trazo do seu carácter?
– Coido que a lealdade.
2.– Que calidade aprecia máis nas persoas?
– Se non teño unha relación de amizade con elas, delicadeza e discreción.
3.– Que agarda das súas amizades?
– Gústame ser correspondido, recibir do que dou, como na canción de Drexler, ou sexa que tamén lealdade.
4.– A súa principal eiva?
– Teño un orgullo que para dobregalo hai que poñelo a remollo, como o bacallao.
5.– A súa ocupación favorita?
– Observar, en toda a súa dimensión. Un poeta debe aspirar sempre a ver o que ninguén ve.
6.– O seu ideal de felicidade?
– A título persoal, síntome satisfeito, pero logo, cando me asomo á fiestra… O ideal sería que os cartos fosen como as patacas, que tivesen que consumirse no ano, para non dar lugar a desigualdades.
7.– Cal sería a súa maior desgraza?
– Só pensala dáme grima, así que prefiro non pensar.
8.– Que lle gustaría ser?
– Aspiro a ser cada vez máis grande (á miña vista) no que fago.
9.– En que país desexaría vivir?
– Un está coartado polos sentimentos que ten verbo de onde vive a maior parte da súa vida. Posto en evidencia o condicionante, Galiza, claro.
10.– A súa cor favorita?
– Durante anos foi o granate, agora son máis ecléctico.
11.– A flor que máis lle gusta?
– Houbo unha época na que prefería a caléndula, pero non sei se era máis pola súa beleza física ou pola eufonía do seu nome. Hoxe gústame moito a camelia negra.
12.– O paxaro que prefire?
– Sempre tiven debilidade polo merlo que, ademais de ter canto propio, é capaz de imitar o doutros paxaros, é dicir, de facer versións doutros cantantes.
13.– A súa devoción na prosa?
– Non son devoto de case nada, pero entre a moita xente que me merece respecto pola súa escrita, están Valle Inclán, Cunqueiro, Kafka, Camus, Beckett, Rulfo, Mishima … Queda un longo etcétera, pero non quero ser exhaustivo.
14.– E na poesía?
– Ademais dos clásicos e de moitos por fortuna ben vivos da nosa cultura, Li Po, Quevedo, Vallejo, Bukowski, Plath, Szymborska, Mend-Ooyo…
15.– Un libro?
– Amo as palabras, porque o significado de cada unha vén dunha historia, as palabras ademais, serven para escribir historias, ergo, se teño que elixir un único libro, escollo un dicionario.
16.– Un heroe de ficción?
– De pequeno lía El Capitán Trueno, pero se agora teño que decidirme, estou en dúbidas entre Pocoyó e Bob Sponge. En Galiza só os temos reais.
17.– Unha heroína?
– Non sei o que hai de ficción ou de realidade con Pepa a Loba, pero a personaxe, como a de María Castaña, tamén de historia difusa, paréceme moi interesante.
18.– A súa música favorita?
– Hai tempo, fun moito de jazz, antes de pop–rock, logo de folk, de clásica, de rap, de minimal, etc., pero agora escoito moita música africana (Lö, Osibisa, Keita, Évora, Bi Kidude…) De todas as maneiras confeso que non soporto o reggaeton.
19.– Na pintura?
– Eu sempre tiven moi en conta a Seoane e a Lugrís, pero son un amante da pintura de Tino Grandío. De hoxe tería que dicir moitos que ademais son amigos meus, por iso prefiro non citar. Son moito de Dalí, de Paul Klee, de Matisse, de Egon Schiele, de Picabia, de Chagall…
20.– Un heroe ou heroína na vida real?
– Ademais das heroínas citadas dubidosas coa ficción e da moi real María Pita, aquí tivemos a Xan Quinto, a Foucellas, a O Piloto (que o mataron hai medio século) e a Moncho Reboiras (que o executaron hai corenta anos), por citar algo sen saír da casa.
21.– O seu nome favorito?
– Teño asumidos os tres que me puxeron, pero se tivese que pórme eu un, chamaríame Ernesto.
22.– Que hábito alleo non soporta?
– Bah, antes era escrupuloso para algunhas cousas, agora son máis tolerante.
23.– O que máis odia?
– Eu odio pouco, pero hai cousas que me poñen de moi mala hostia. Neste momento, o de Alemaña con Grecia. Habería que facer unha campaña solidaria, en camisetas ou en pancartas, na que se lese o lema: “Quero ser europeo/a, non escravo/a de Alemaña”.
24.– A figura histórica que máis despreza?
– Hai un feixe delas. Que non resuciten e que a súa herdanza xenética sexa o menos fértil posíbel.
25.– Un feito militar que admire?
– Aos militares eu só lles vexo utilidade cando axudan a apagar incendios forestais no verán.
26.– Que don natural lle gustaría ter?
– O de comunicarme co mundo vexetal e mineral. Co animal vou amañando.
27. – De que maneira lle gustaría morrer?
– Cos meus arredor, na cama, sen dor e tomando un chanqueiro de tinto.
28.– Cal é o seu estado de ánimo máis habitual?
– Adoito ser animoso, pero teño días malos.
29.– Que defectos lle inspiran máis indulxencia?
– Os que non lle causan trastorno a outros.
30.– Un lema na súa vida?
– Tratar de convencer a un convencido, é sempre unha perda de tempo.”
Entrevista a Xosé Daniel Costas Currás
Entrevista
a Xosé Daniel Costas Currás na revista dixital Palavra Comum:
“(…) – Palavra Comum (P): Que é para ti a poesia?
– Xosé Daniel Costas Currás (XDCC): Para min a poesía é o xeito literario de expresar a miña creatividade. Non penso no poema como nun texto pechado, senón que escribo historias que rematan sendo poemas. Polo tanto pretenden contar vidas, amosar o meu redor coa forza e a vida coa que me gusta vivir.
– P: Como entendes o processo de criação artística e literária?
– XDCC: Non teño procesos fixos, gústame experimentar con todas as posibilidades. Errar facendo un poema, que non saia do xeito que tiñas pensado, é a mellor forma de aprender escribindo. Cando es capaz de escoitar o que escribes e tes motivación para cambialo, tes ganas de seguir acomodando esas palabras noutras formas, de refacer poemas e seguir traballando neles, estás xerando a primeira e mellor motivación da escrita. Eu escribo cando teño algo que contar, así que xeralmente comezo a traballar en ideas que xorden das lecturas, do cine, do teatro, da pintura, da música. Escribir é a forma de relacionarme co mundo que me rodea. (…)
– P: Que caminhos (estéticos, de comunicação das obras com a sociedade, etc.) estimas interessantes para a criação literária hoje -e para a cultura galega, em particular-?
– XDCC: Penso que a literatura debe transcender os espazos literarios, as tertulias. Os recitais deberan cambiar de límites e facelos espectáculo, sempre tendo en conta que o espectáculo debe ter carga literaria, afastarse da idea de espectáculo sen contido. Pódese xogar coa poesía e coa literatura, pero é o poema e o texto o que ao final ten que predominar e sobresaír no camiño que escollemos para comunicar.
Nestes últimos anos levo participado con asiduidade nas Hostias en verso, combates poéticos entre poetas, onde preferiblemente ocupamos bares, baretos, institutos e toda clase de espazos onde nos deixen recitar. O mellor é compartir sen dúbida poesía con Lucía Aldao, María Lado, Ledicia Costas, Daniel Landesa, Xabier Xil Xardón….(…)”
Cuestionario Proust: Elías Portela
Desde
o blogue de Ramón Nicolás, Caderno da crítica, este Cuestionario Proust a Elías Portela:
“1.– Principal trazo do seu carácter?
– Ter mala memoria.
2.– Que calidade aprecia máis nas persoas?
– A ética.
3.– Que agarda das súas amizades?
– Comprensión.
4.– A súa principal eiva?
– ADHD.
5.– A súa ocupación favorita?
– Atoparlle sentido ás cousas.
6.– O seu ideal de felicidade?
– A do dervixe rodopiante ou a do submarinista.
7.– Cal sería a súa maior desgraza?
– O abandono.
8.– Que lle gustaría ser?
– Unha bacteria anaerobia.
9.– En que país desexaría vivir?
– Nun país seguro e por ende: cun estado de benestar, onde se respectase a natureza sen deixar de lado a tecnoloxía e cuxa sociedade e goberno conxugasen sen demagoxias a transparencia das institucións e a privacidade dos cidadáns. Calquera sitio e ningures.
10.– A súa cor favorita?
– Depende dos beizos.
11.– A flor que máis lle gusta?
– Difícil pergunta! Vai unha semana, miña nai mercou as flores máis perfectas que eu vira na miña vida, gloriosas!, pero non lles sei o nome e ademais fedían coma un morto de tres semanas ao que lle mexaran enriba. Eran algo terrible!, aínda que conceptualmente eran como unha instalación artística moi provocadora (en parte polas náuseas e os malos ratos no salón). O certo é que eu non merco flores NUNCA porque non as entendo e a cousa acabaría mal. Con todo, teño certa empatía polo hibisco, se cadra a flor que máis desfruto normalmente, e cando era pequeno xogaba con pasifloras porque son como un parque de atraccións en miniatura. Nunha época da miña nenez tamén xoguei cunha especie de flores-corneta con forma de “J” invertido (igual ca eses respiradoiros nos barcos de antano por onde se coaban os polizontes), eran rarísimas! e de cor morada escura, mais nunca lles souben o nome e dun ano para outro desapareceron sen que as volvese atopar nunca máis por ningures, polo que as teño mitificadas… Aínda que se che son sincero, eu son máis de madeira, herbas e musgo, non che son de flores a non ser que se coman. Se cadra ter unha linda orquídea da vainilla sería o ideal.
12.– O paxaro que prefire?
– En principio unha ave fénix, aínda que tan só é un mito. Se me teño que ater a paxaros reais, se cadra a bubela, que a teño tamén mitificada porque só a dei visto unha mísera única vez de pequeno e coa crista baixa. Mais no fondo coido que os que verdadeiramente me encantan son eses córvidos tamaño can que hai polo norte e que contan que se poden amestrar e ensinarlles a dicir palabras e fan coma se falasen. Non lembro quén escribiu iso de “serás acaso un paxaro negro ou a escuridade mesma que voa?”.
13.– A súa devoción na prosa?
– Agora mesmo non teño “devocións”.
14.– E na poesía?
– Tampouco, aínda que as ideas do creacionismo literario si que poden entrar dentro da “devoción”.
15.– Un libro?
– Un dicionario.
16.– Un heroe de ficción?
– Ou ben Atenea ou Arale Norimaki.
17.– Unha heroína?
– A de Lou Reed.
18.– A súa música favorita?
– Calquera que lle vaia ben ás miñas neuronas: clavicémbalo, medieval, folc, certos tipos de techno, jazz, heavy… Gústame principalmente a música impredicible, pero tamén pode ser moi monótona e repetitiva con tal de que non siga estruturas facilonas como as que aparecen nos grandes éxitos do momento ou en Eurovisión, porque ese tipo de música me resulta obsesiva e insultante e se non estou afeito a ela pode poñerme de moi mal humor. Non soporto tampouco a disneyficación das voces do pop actual que soan a gominola e a castración. Polo resto vaime o que sexa; teño gustos moi moi amplos.
19.– Na pintura?
– Na pintura teño predilección por todo aquilo que sexa tecnicamente figurativo pero que pareza abstracto, é dicir, que podería ser coma unha fotografía mais que cando se contempla destacan as texturas, as cores, os contrastes, a forma… por riba do que o cadro representaría directamente.
20.– Un heroe ou heroína na vida real?
– Médicos Sen Fronteiras.
21.– O seu nome favorito?
– Antananarivo, Max Estrella, capsicum…
22.– Que hábito alleo non soporta?
– O acoso.
23.– O que máis odia?
– O fascismo.
24.– A figura histórica que máis despreza?
– Non me vexo agora mesmo desprezando o pasado.
25.– Un feito militar que admire?
– As orxías.
26.– Que don natural lle gustaría ter?
– Cordas vocais máis fortes e un diafragma no seu sitio.
27. – De que maneira lle gustaría morrer?
– Supoño que en privado.
28.– Cal é o seu estado de ánimo máis habitual?
– O sono e a fame.
29.– Que defectos lle inspiran máis indulxencia?
– A incultura e calquera tipo de alienación mental.
30.– Un lema na súa vida?
– Lwymainovasala.”
Veu visitarnos… Clara do Roxo
Entrevista
a Clara do Roxo en Fervenzas Literarias:
“(…) – Fervenzas Literarias (FL): Cales foron as motivacións que a levaron a escribir?
– Clara do Roxo (CR): A necesidade de plasmar os meus sentimentos foi a primeira motivación. Na actualidade só escribo ficción, preciso poñer nun papel as historias que inventa o meu maxín, algunhas baseadas na realidade, outras non.
– FL: E a dirixir esa escrita cara o publico infantil?
– CR: Non pensei nunca que podería ser unha escritora de literatura infantil. Eu escribía para adultos e creaba pequenos contos para o meu fillo Roque. Francisco Castro leu un deses contiños nun obradoiro que fixen con el e pareceulle que podería publicarse. Así comezou todo, aínda non saio do meu abraio.
– FL: Vostede ten unha ampla bibliografía que abrangue especialmente tanto a narrativa breve como a literatura infantil. É difícil separar eses dous mundos cando se senta a escribir?
– CR: Pódense separar sen problema, teñen puntos en común e diferenzas que non son tan grandes. Tan só teño que ser consciente do lector ao que vai dirixido cada texto. A técnica que utilizo é pensar que falo co lector e póñome ao seu nivel, sexa adulto ou neno. Entón é doado.
– FL: Qué é o que busca transmitir coa súa literatura?
– CR: A miña literatura ten moito de compromiso, dentro de calquera das miñas historias de ficción atópanse temas como o maltrato ás mulleres, a igualdade, o respecto, a pederastia, o acoso laboral, o acoso escolar, as enfermidades mentais, as desigualdades sociais… todo aparece entrefebrado nos meus textos, para min é tan importante entreter ao lector como dar visibilidade a problemáticas que existen na sociedade, e mesturar ambas cousas é sempre un obxectivo que teño en mente. Non falo de leccións morais, as leccións morais espántanme, pero si quero poñer á vista do lector temas que moitas veces agochamos ou non queremos ver. En definitiva, que o lector se atope no dilema moral de tomar partido cando poño a pelota no seu tellado. (…)
– FL: Que significa para vostede o oficio de escritora?
– CR: É o máis importante para min como persoa individual, é o recuncho onde espallarme, onde soltar o maxín e deixalo libre. Non é unha afección, é unha necesidade.
– FL: Cales son as principais dificultades á hora de dedicarse ao oficio de escritora?
– CR: A falta de tempo. Eu non vivo da escrita, teño outro traballo que non me dá tantas satisfaccións. E teño familia coa que me gusta estar, así que teño que coller o pouco que me queda para a literatura. (…)”