Ana Romaní, académica, poeta e xornalista compañeira de Begoña Caamaño: «Begoña segue incomodando, máis hoxe que hai dez anos»

Entrevista de Mila Méndez a Ana Romaní en La Voz de Galicia:
“(…) – La Voz de Galicia (LVG): A Begoña Caamaño hai que lela, pero tamén escoitala.
– Ana Romaní (AR): Eu creo que é moi importante escoitala. Acceder aos materiais sonoros e escoitala. É unha xornalista radiofónica, toda a súa traxectoria profesional está vinculada á radio, ao son e á voz. Os seus traballos para a radio poden ser un lugar magnífico de encontro. Escoitar as entrevistas que fai, que e como pregunta, como guía as conversas, as súas reportaxes e crónicas. Deterse especialmente no seu programa Andando a terra que reflicte e congrega moitos dos trazos que caracterizan o seu xornalismo. E escoitala tamén no que responde nas entrevistas e nos seus artigos. Canto á narrativa tanto Circe ou o pracer do azul como Morgana en Esmelle son bos camiños para se iniciar na escoita da súa voz de narradora.
– LVG: Onde está hoxe presente a súa voz?
– AR: Nos proxectos colectivos que se implican na articulación de formas alternativas de enfrontar a complexidade da vida, das vidas. En calquera lugar que permita pensar e actuar nos procesos de construción de sociedades máis xustas, igualitarias, plurais. A min paréceme escoitala alertando sobre a inxustiza, as opresións, as agresións, a perda de dereitos…por exemplo avisando do xenocidio en Gaza, a violencia estrutural do patriarcado e os asasinatos, as agresións ás soberanías, a alarmante involución social, a manipulación informativa, o desmantelamento dos servizos públicos, sanidade, medios, educación, a preocupante situación do noso idioma… Ela xa falou de todo isto e mesmo sorprende a actualidade da súas palabras, da súa lectura.
– LVG: Ademais de escribir, sinto que Begoña transmitía tamén unha forma de estar no mundo. Pensa que é así?
– AR: Si, a súa figura traslada a través, non só da súa obra (cando falo de obra falo dos libros mais tamén do xornalismo) tamén das súas posicións e declaracións, a consciencia de saber onde estás, que implica a túa posición, desde que lugar falas e con que te comprometes. Nese sentido falou da responsabilidade, de ser conscientes das consecuencias dos nosos actos, das nosas decisións. Insistía na relevancia do coñecemento, dicía «a ignorancia condúcenos á pobreza, á miseria, á alienación», e nese sentido falaba tamén de que a cultura ten que camiñar apegada á ética. Non podes estar calada diante do que pasa. E ademais fala da empatía, da necesidade de poñernos na pel das outras persoas, das contradicións que nos constitúen, e da esperanza. A súa obra, a narrativa, o xornalismo, a súa intensa actividade en asociacións e colectivos, trasladan a relevancia dese pensamento que mobiliza, un pensamento que actúa. (…)”

Viveiro: actividades do 15 de agosto na Feira do Libro 2026

María Xosé Porteiro: “O Vigo de Begoña Caamaño era unha cidade nova, socioloxicamente falando, que se estaba construíndo”

Entrevista de Marcos Pérez Pena a María Xosé Porteiro en Praza:
“(…) – Praza (P): A min sorpréndeme, non sei a ti, que nunha primeira novela ela faga unha escolla tan ambiciosa e que, ademais, sendo unha xornalista, moi apegada á actualidade e cunha vontade de intervención, de cambiar o mundo, ela tire polos mitos. Por mitos, por suposto, deconstruídos, e que falan do presente, de aí o valor dos mitos…
– María Xosé Porteiro (MXP): Unha cousa que puiden facer agora foi revisar todos os audios que hai dela, de entrevistas que lle fan a raíz da publicación das novelas. Ela o que fai é unha revisión deses mitos en clave feminista, de como podería ter pasado que houbese tamén un vinculo entre as mulleres que son protagonistas da historia que nos conta Homero. Ela dános esa lectura, que é unha lectura actual, pois ela revisita eses mitos con ollos de hoxe. E o mesmo fai con Morgana, rescata un mundo en feminino para reelaborar algo. E quería facelo tamén con Sherezade.
Iso fai de Begoña unha persoa intelectualmente moi potente que non se pon límites, o cal me parece coherente coa súa capacidade. Era moi afouta nese sentido, esa afouteza de dicir tanto me ten se me estrelo, pero isto é o que eu quero facer. Hai que ter moito valor para facer as cousas así.
– P: Non había distancia entre a Begoña xornalista e a Begoña literata, non si? Ao final xornalismo e literatura van moitas veces da man, con fronteiras que ás veces se dilúen…
– MXP: Ese é un erro que cometemos todas e todos. Porque, mira, como dicía antes, da literatura non se vive, claro que non, e por iso hai tantos literatos que son xornalistas ou colaboran en medios. Pero hai unha gran diferenza. Fernández Ferreiro dixo moi claro que é xornalismo cando estás falando sobre a realidade, dígalo tan bonito como queiras, tan literariamente como queiras, pero non estás inventando ou imaxinando algo. Pero cando ti inventas, aínda que sexa en base a un feito real, aí estás facendo literatura. Para min, unha cousa é xornalismo e outra literatura. Unha cousa é que haxa literatos que tamén escriben en xornais, pero iso non significa ser xornalista.
– P: No libro dedicas espazo tamén a destacar como Begoña se insire nunha tradición, longa en Galicia, de homes e mulleres que por necesidade ou por gusto tiveron un pé en cada campo, non? Dende Cunqueiro a Xohana Torres…
– MXP: Si, e Manuel María, que é unha persoa que para min ten un vínculo moi grande con Begoña. De feito chámalle Andando a Terra ao seu programa ideal, un título que é como se chamaba unha sección de Manuel María tamén. Manuel María traballou na radio, traballou en xornais e vivía do xornalismo. Que é algo do que case ninguén se lembra, parece que sempre foi un poeta. (…)”

Carballo: XIX Curso de Verán sobre Dinamización Lingüística

Máis información e inscrición aquí.

María Xesús Nogueira: “Begoña Caamaño creou un modelo de novelas feministas ó reescribir os mitos”

Entrevista a María Xesús Nogueira en La Región:
“(…) – La Región (LR): Como definiría a figura de Begoña Caamaño dentro da literatura galega contemporánea?
– María Xesús Nogueira (MXN): Foi unha escritora moi innovadora no seu momento polo feito de crear un modelo de novelas feministas a partir da escritura dos mitos (os mitos da Odisea, da Bretaña). Como digo foi innovadora porque foi algo que non se fixera antes.
– LR: A súa obra literaria adoita revisitar personaxes femininos e relatos da tradición clásica. Que achegas fixo Begoña Caamaño á reinterpretación das mulleres na literatura galega?
– MXN: Aportou unha visibilización das mulleres protagonistas que ata entón eran máis pasivos. Aportou outro xeito de estar no historia, de que as cousas podían ser de outra maneira. As cousas non tiñan que ser dunha forma senón que a historia podía ser contada doutro xeito.
– LR: Begoña Caamaño desenvolveu unha intensa traxectoria como xornalista e activista cultural. Esa dimensión pública e comprometida reflíctese tamén nas súas novelas?
– MXN: Si, desde logo. Hai unha traxectoria xornalística na radio, nos artigos de opinión e mil actividades nas que estivo comprometida (movimiento feminista, antimilitarista, anticapitalista) e todo eso se reflicte. Todos esos temas están repensados a través do xornalismo que logo se trasladan cando se pon a escribir. Ela comeza a escribir novelas con 40 anos e todo esa base está aí xermolando. Ainda que nas súas novelas fala dos mitos, son moi actuais. Leu a Odisea con 10 anos e foi unha gran lectura. Ela cría na vitalidade dos mitos. (…)”

Redondela: actividades do 11 de xuño da Feira do Libro 2026

Ana Romaní: “Fronte ao individualismo que impera, Begoña Caamaño recuperou o colectivo como transformación”

Entrevista de Marcos Pérez Pena a Ana Romaní en Praza:
“(…) – Praza (P): Unha das vantaxes de homenaxear unha figura contemporánea é que hai moitas persoas que coñecestes ben, en distintos momentos vitais e mesmo no momento que estaba inmersa no proceso de creación literaria, e resulta interesante coñecer o pouso que vos deixou, como era Begoña a nivel persoal e como iso se trasladaba transversalmente á súa biografía e á súa creación literaria. Así pois, como era Begoña?
– Ana Romaní (AR): Neste momento, para min, Begoña é unha grande ausencia. Percebes aínda ese oco dunha maneira emocionalmente moi forte. Para min, Begoña era unha figura dunha gran clarividencia intelectual. Boto en falla á súa análise do mundo. Gustaríame que estivese entre nos para poder seguir falando e escoitala como analizaba as realidades, como lía o que acontecía, o que nos está acontecendo neste momento. Boto en falla esa ollada e a lucidez da súa análise porque non quedaba na superficie. Era unha persoa moi exixente consigo mesma, moi perfeccionista. Nese sentido, a súa ollada sempre nos traía unha visión diferente. E iso bótoo moitísimo en falla en tempos tan complexos como estes que estamos vivindo.
E tamén, ao mesmo tempo, ese rigor, esa exixencia extrema na lectura do mundo, ía acompañada dunha certa esperanza, dun certo entusiasmo, dunha certa convicción utópica de que é posíbel a transformación e o cambio, de que as cousas non necesariamente teñen que ser así, que poden ser de outro xeito e que hai instrumentos para facelo así, para facer posible a mudanza. Nestes tempos nos que semella que non temos folgos, que temos unha certa percepción de ter que estar sempre a comenzar de novo, figuras como ela, con esa capacidade de análise e ao mesmo tempo de convicción en que é posible o entusiasmo e en que é posible a mudanza, pois fan moitísima falla.
– P: Esa análise para a acción ou esa reflexión para a acción, entendo que estaba presente no seu traballo como xornalista e creo que é unha boa definición do xornalismo ben feito. Pero está presente tamén na súa literatura. Aínda que se entrada pode dar a impresión de que as súas obras -que falan de mitos deconstruídos- non teñen moito que ver co seu labor como xornalista, creo en realidade non distaban tanto da súa actividade e da súa forma de entender o xornalismo: dunha reflexión para a acción e todo impregnado dunha ética e buscando sempre avanzar, non si?
– AR: Si, eu coincido niso. Creo que o xornalismo e a súa obra literaria están moi relacionadas e teñen un xermolo común. Penso que na xénese está o afán de saber, a curiosidade, está a pregunta; a interrogación como base e o obxectivo de transformación. En Circe ou o pracer do azul está claro, pero vexo aínda máis nítido en Morgana en Esmelle, que é unha novela profundamente política. De feito, ela díxoo en varias ocasións: ‘pretendo ofrecer vimbios para un cesto novo’. Ese estimular unha reflexión sobre a ética, sobre o sentido as cousas que facemos…, está nas novelas e por suposto está no seu xornalismo, no radiofónico e tamén no escrito.
Hai unha peza da que falo sempre, que é un artigo dela sobre Cabo Verde que é magnífico: sobre a situación do país, sobre o FMI, sobre o espolio dos países empobrecidos… e escrito ademais dunha maneira xornalística impecable. Dalgunha maneira nese artigo está xa por exemplo o programa radiofónico que foi o seu gran proxecto radiofónico: Andando a Terra, con esa vocación de transformación desde o coñecemento, dando instrumentos, xerando preguntas. (…)”