Desde Nós Diario:
“A Fundación Curros Enríquez de Celanova destaca a traxectoria vital de Xosé Lois González no campo da defensa da cultura galega e da Galiza. Neste sentido, recoñece a labor artística e cultural dunha persoa que se converteu nunha sorte de cronista da vida galega dos últimos 40 anos.
O xurado premio sinala que “Xosé Lois González, coñecido popularmente como “O Carrabouxo”, pola súa longa traxectoria como humorista gráfico e ter sido dende 1982 a través das páxinas do xornal La Región un dos pioneiros do humorismo gráfico galego da etapa democrática.
González, que colaborou tamén nestas catro décadas en publicacións como A Nosa Terra e Nós Diario, é definido polo xurado como “digno continuador, polo tanto, das viñetas de Castelao e herdeiro, ao mesmo tempo, dos rexistros sociolóxicos da sorna, da rexouba, do trasacordo, da retórica e da retranca”.
O xurado do premio “Celanova, Casa dos Poetas” liga a obra de González con publicacións do século XIX, como a revista O Tío Marcos da Portela ou o libro O catecismo do labrego, unha e outra da autoría do grande escritor ourensán do Rexurdimento Valentín Lamas Carvajal.
A Fundación Curros Enríquez de Celanova significa “non só a capacidade intelectual do autor e do seu alter ego”, en referencia ao Carrabouxo, “para seren quen entre ambos, de zugarlle cada mañá á actualidade, unha perspectiva subxectiva e alternativa destinada a provocar na xente un sorriso responsábel e reflexivo”
“Utilizando o humor coma unha auténtica arma comunicativa”, continúa a resolución do xurado, “destinada a axitar conciencias, valorando ademais e dun xeito especial o compromiso que desde eses mesmos anos oitenta mantivo co proceso de recuperación da casa familiar de Curros Enríquez para o patrimonio público”.
O premio “Celanova, Casa dos Poetas” concédese coincidindo co aniversario da morte do escritor e poeta Manuel Curros Enríquez, que dá nome a fundación que outorga desde hai 42 anos o galardón.
Os patróns da Fundación Curros Enríquez aproveitaron a reunión do xurado para facer unha defensa explícita do patrimonio cultural de Celanova retratándose co facsímile do semanario Adiante ao que alude a pintada do mosteiro un día despois de que quixeron borrala.”
Arquivos do autor: asociacionescritoras-es
Compostela: Acto nacional contra a emerxencia lingüística, o 14 de marzo
Vídeo da Homenaxe a Begoña Caamaño
Antía Yáñez, escritora: “O que está pasando si que parece o preludio do Gran Cataclismo”
Entrevista de Chus Gómez Dorrego a Antía Yáñez en Diario de Pontevedra:
“(…) – Diario de Pontevedra (DP): Be Water II: Terra (Cuarto de inverno, 2025) publicouse seis anos despois da primeira parte. A que se debeu?
– Antía Yáñez (AY): Estiven a outros proxectos, non me deu a vida. Gustaríame telo sacado antes, pero… Encima en 2023 fun nai. Era difícil. (…)
– DP: Esta é unha distopía na que hai moito de feminismo e ecoloxismo… O mundo cambiou moito dese 2019, cando saíu a primeira parte, ata a actualidade. Isto nótase ao ler a novela ou notouno á hora de escribila?
– AY: Cando eu falo do colapso mundial do planeta, cando insinúo por que o mundo se foi á merda, moitas veces atopábame pensando isto con Trump pode pasar pasado mañá ou dentro dunhas décadas, este señor pode inicialo. Entón si que vin que na primeira parte tiven que fabular un pouco máis e tiven que imaxinar máis do que agora para a segunda parte. Incluso parece que as democracias occidentais están en crise porque a extrema dereita está gañando moito espazo e todo iso parece o preludio do cataclismo. Tamén hai empresas que teñen moito máis poder que moitos países. Estiven revisando Senlleiras (Galaxia), que o escribín en 2017 e cambiou o mundo tantísimo desde aquela! Eu alucinei. Por exemplo, non había Tiktok. As influencers con moitos seguidores igual tiñan un millón, pero non era esta barbaridade de agora. E as redes sociais estaban, pero non como agora, que parecemos un pouco zombis. Nese aspecto si vin que cambiara moito e niso me basei… Hai unha parte do libro no que falo de megacorporacións, empresas que teñen máis poder que países enteiros. Se es unha empresa máis rica que moitos países, quen manda en ti? Ou mandas ti no país? Foi pensando niso, que 2018 e 2019 non era tan esaxerado como agora, que están todos rendíndolle pleitesía a Trump. E aquí en Europa queremos poñerlles límites ás grandes tecnolóxicas, pero ninguén se atreve. E rematarán por gobernarnos.
– DP: Así que pasamos dunha distopía a case un relato contemporáneo.
– AY: Un pouco si. E tamén está esa volta non ao analóxico, pero si a repetir a historia. Agora supostamente volve poñerse de moda non conectarse tanto ás redes e reivindicar a vida de antes, a desconexión tecnolóxica, pero as redes tamén teñen as súas cousas boas, na súa xusta medida. Iso tamén se reflicte no libro, no sentido de que moita xente di que o tempo pasado foi mellor, pero nalgunhas cousas realmente non. Tamén no libro hai esa crítica a unha sociedade que dicía que os nosos antepasados estaban en contacto directo coa natureza. Facían cousas ben e cousas mal, como en todos lados. (…)”
Xabier Quiroga fala da súa novela Alguén ao lado
Miguel Sande: “Hai moitos desertos, ata interiores”
Ourense: presentacións de Onde nace, Baixo terra. No ar e 831-Urb, de Manuel López Rodríguez
Vigo: presentación de Intelixencia e creación. A obra plástica de Francisco Miguel, de Carlos L. Bernárdez, o 9 de marzo
Navegamos. Manifesto da AELG no 8M
Destacado
“Escribo dende un xénero excluído e dende unha lingua minorizada e asumo a responsabilidade que esa escolla conleva”, Begoña Caamaño
O Libro Branco da AELG, elaborado nesta década, conclúe que o perfil medio da persoa asociada é un home de máis de cincuenta anos con estudos universitarios. O que é o mesmo que dicir que ese é o perfil medio da persoa escritora. As autoras tan só representamos o 35% e temos un perfil claramente diferenciado: a nosa porcentaxe é maior nas xeracións máis novas, somos as que temos unha dedicación máis esporádica e estamos menos traducidas.
A dedicación esporádica e a incorporación serodia ás letras, analizada en décadas pasadas, están a sinalar unha realidade que atinxe especialmente ás escritoras, a falta dun tempo propio, motivada polo peso do doméstico e dos coidados que seguen a recaer fundamentalmente nas mulleres. En 1990, María Xosé Queizán escribía como a presión social á que nos vemos sometidas nos leva a elixir xéneros que non esixan unha dedicación temporal continuada. Tres décadas despois, esa realidade persiste.
Sermos menos traducidas evidencia outra realidade, a nosa menor presenza a todos os niveis, publicamos menos, a nosa obra está menos difundida e é menos recoñecida, de feito somos menos premiadas. Isto é o que din os datos numéricos que poden ser comprobados nos Informes de Literatura do CIRP ou na publicación A Muller na Cultura Galega (II) do Consello da Cultura.
E aínda poderiamos dicir que, por suposto, somos menos lidas. Cal foi o último libro que lestes dunha escritora? Cantos no último ano?
“Eu tamén navegar”, Xohana Torres
Porén, malia bater contra este teito de cristal que é o mundo da produción literaria: publicación, difusión e recoñecemento, cómpre recoñecer que a incorporación das mulleres á literatura, especialmente cando achegan o punto de vista do seu xénero, enriqueceu o panorama literario das diferentes linguas da Terra.
“D’aquelas que cantan as pombas y as frores
Todos din que teñen alma de muller,
Pois eu que n’as canto, Vire d’a Paloma,
¡Ay! ¿de que’ a terei?”, Rosalía de Castro
Porque agora escribimos nosoutras, as fillas por fin alfabetizadas de innúmeras xeracións de mulleres traballadoras. Mulleres que loitaron cada día para que as súas descendentes puidésemos chegar á Universidade e acadar a independencia económica que as nosas avoas e nais soñaron para nós. Somos as netas e bisnetas das coetáneas de Clara Zetkin, Rosa Luxemburgo ou Simone de Beauvoir.
Nosoutras, as mortas de bala nas rúas polo racismo que persegue migrantes, as vítimas das guerras e dos femixenocidios para extinguir en nós un pobo enteiro.
“A noite na cidade é escura, excepto polo brillo dos mísiles,
silenciosa, excepto polo son do bombardeo,
aterradora, excepto pola promesa tranquilizadora da oración,
negra, excepto pola luz dos mártires.” Heba Abu Nada (1)
Nosoutras, as vítimas desoutra guerra que devasta o noso fogar, asasinadas.
“Soa.
Soas.
Soíñas.” Sesé Mateo
Nosoutras, as nenas maltratadas polo pai que vivimos neses fogares en que a violencia o impregna todo. Nosoutras aldraxadas.
Nosoutras, as mulleres tratadas como “bonecas, (porque) calquera parte da (nosa) anatomía é máis digna de loubanzas que o (noso) cerebro”, esa visión patriarcal que condiciona a recepción da nosa obra e a súa difusión, e que nos trata como “símbolo da posición social e reforzamento do prestixio”(2) do patriarcado institucional. Obxectos, sempre obxectos para adornar o espazo que non queren compartir.
Nosoutras, as que sufrimos todo tipo de violencias, desde a sexual á simbólica e padecemos cada día a violencia institucional que ás escritoras nos nega a realidade en que desenvolvemos a nosa creatividade, impoñéndonos a desigualdade dun mundo literario concibido desde o patriarcado, afastado da conciliación e dos coidados.
“Os que negan â muller
intelixencia e talento,
a millor contestaceon
cicais que fose o disprecio.” Filomena Dato
O noso punto de vista ten que ser feminista, porque o feminismo nos visibiliza e reivindica. Porque o feminismo é unha ferramenta transversal que constrúe unha sociedade máis xusta, para todas as persoas, independentemente do xénero.
Sabemos que estas afirmacións non adoitan ser ben recibidas, sabemos que se menospreza a nosa obra cando non oculta a cor lilá dos vimbios cos que está trenzada, cando non fala de pombas e flores.
E sabemos que as nosas palabras-pedra poderán acadar a bóveda de cristal que nos frea, se rubimos polos libros de todas as penélopes que desoíron o oráculo e ousaron, ousan, navegar.
“Pero se non me ves, es ti quen erra.”, Luísa Villalta
As escritoras, mulleres ao fin, coma as mulleres sufrimos o patriarcado e o sexismo e con preocupación observamos as reticencias e os pasos atrás de quen non entende que avanzarmos nosoutras é avanzarmos nós.
Neste 8 de marzo, tamén nós facemos un chamamento a participar de cantas mobilizacións ou actividades conmemoren a data levando por bandeira os versos de Rosalía, Filomena, Mª Victoria, Xela, Luísa, Begoña ou Xohana, e tantas, tantas outras.
(1) Poeta palestina asasinada durante un bombardeo israelí en Gaza.
(2) Frases de Begoña Caamaño.
Galiza, marzo de 2026.
O manifesto pode descargarse en formato .pdf nesta ligazón.
O Porriño: presentación sonora de A novela do Bravú, de Xurxo Souto
