Entrevista de Manuel Xestoso a Xosé Lois O Carrabouxo en Nós Diario:
“O vindeiro domingo 6 de setembro, Xosé Lois González Vázquez, “O Carrabouxo”, recollerá o Premio Celanova, Casa dos Poetas. O galardón celebra unha traxectoria de máis de corenta anos de entrega ao humor gráfico e compromiso coa nosa identidade. O xurado definiuno como “un digno continuador de Castelao” e do Tío Marcos da Portela, o que serve de limiar para conversar con el sobre o humorismo.
Fiel á súa lendaria humildade, o debuxante ourensán matiza axiña este recoñecemento público: “Eu non son un digno continuador de Castelao, senón un indigno seguidor seu”. Aínda que comparte a esencia temática do histórico galeguista, baseada na “defensa da Galiza, do idioma e dos intereses do noso país”, considera que a figura do intelectual rianxeiro resulta inalcanzábel. “Castelao foi unha cousa moi grande e eu son un autodidacta que aprendín a debuxar por min mesmo”, sinala con orgullo, aínda que admite con gratitude que escoitar dita comparación “sóalle como unha sinfonía”.
O seu labor cultural mantivo sempre un forte vínculo coa comarca celanovesa, especialmente co padroado de Curros Enríquez desde os seus inicios na década dos oitenta. “Participei en todo aquel movemento que iniciara Xosé Manuel del Caño para recuperar a casa de Curros, que estaba en ruínas”, rememora. Eran tempos difíciles onde a recuperación da memoria histórica non contaba con apoio oficial: “Nós traballabamos con medios propios, sacrificándonos persoal e economicamente, porque era unha loita contra o poder que estaba naquel momento”. Aqueles esforzos pioneiros abriron o camiño para que hoxe sexan as propias institucións as que xestionen estes espazos. (…)”
Arquivos da etiqueta: Manuel Xestoso
O financiamento público de cursos privados pon en cuestión a política cultural da Xunta
Artigo de Manuel Xestoso en Nós Diario:
“O debate sobre o financiamento público e as prioridades da política cultural e lingüística en Galiza volve ao centro da opinión pública. A faísca que acendeu os ánimos foi a denuncia pública da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG) en relación a un curso anual de escritura creativa acollido na Cidade da Cultura, xestionada pola Xunta de Galicia a través da Fundación Cidade da Cultura de Galiza. Organizado pola ‘Escuela de Escritores, S. L.’, entidade privada con sede en Madrid e baixo a dirección de Javier Segarra, o curso conta coa colaboración desta Fundación. Esta alianza suscita preguntas incómodas: é lícito que a Xunta financie e dea soporte loxístico a unha actividade privada de alto custo e con fins lucrativos de fóra do país? Debe o diñeiro público servir para apoiar proxectos privados que non redundan no tecido produtivo, cultural e asociativo galego?
Un dos aspectos máis rechamantes do curso que acolle o complexo do Gaiás é o seu prohibitivo custo económico: cada persoa matriculada debe desembolsar a cantidade de 2.350 euros por curso. Esta cifra sitúa a actividade fóra do alcance da maioría da poboación, converténdoa nun servizo de elite nun espazo público que se supón de todas e para todos. Resulta paradoxal que unha fundación pública instrumental como a Cidade da Cultura dedique as súas instalacións e prestixio a un curso cuxo prezo representa unha barreira insalvábel para a cidadanía media.
Desde a AELG, por outra parte. sinálase que a estrutura deste curso é exactamente idéntica á que esta mesma empresa privada imparte noutras capitais españolas como Burgos, Zaragoza, Xetafe, Málaga ou Bilbao, limitándose simplemente a variar os docentes contratados en cada unha das localizacións. O curso expórtase en cadea, sen adaptación nin arraigo no sistema de Galiza, agás por incorporar escritores galegos na nómina.
A inclusión de firmas locais na publicidade serve, segundo Beatriz Maceda, vicepresidenta da AELG, como un elemento de lexitimación que no oculta a realidade de fondo: o negocio e a estrutura proveñen de fóra do país. Maceda, en conversa con Nós Diario, aclara que o posicionamento “non se dirixe ás persoas que imparten o curso”, cuxo traballo respectan, senón á “irregularidade” de empregar fondos públicos “para unha actividade que non redunda no fomento do galego nin na actividade literaria na nosa lingua”.
Cesáreo Sánchez Iglesias, presidente da AELG, insiste neste punto en declaracións a este xornal: “Nós non entramos a cuestionar o profesorado. Nós guiámonos polos pronunciamentos públicos das administracións e empresas. Non dubidamos da boa vontade de quen quere impartir este curso, pero o feito de que estas cousas se fagan con docentes que habitualmente escriben galego non nos pode levar a deixar de contestar unha conduta que consideramos irregular da Administración”.
No deseño orixinal da actividade constaba que o idioma do curso sería o español. Esta elección choca frontalmente cos deberes legais de promoción e normalización do idioma propio da Galiza. Para a AELG, é inxustificábel que o máis grande complexo cultural do país destine recursos a acoller unha actividade formativa na que o galego é excluído como lingua vehicular, nun país cuxo idioma de seu atravesa unha delicada situación de perda de falantes.
A denuncia pública da AELG non tardou en provocar unha reacción, aínda que de carácter estritamente cosmético. Tras a difusión do comunicado da asociación de escritores, a páxina web de “Escuela de Escritores” modificou o apartado relativo á lingua do curso. Onde antes figuraba de forma exclusiva a palabra “Español”, pasou a lerse “Castellano – Gallego”. Con todo, para a dirección da AELG este cambio sobre a marcha non resolve o problema de fondo. Desde a asociación pregúntanse se esta emenda é un xesto real ou simplemente un intento de diluír as críticas sen alterar a natureza dunha actividade concibida orixinalmente en castelán e para un mercado de fóra..
Esta colaboración pon en dúbida o cumprimento dos plans programáticos da administración galega. O presidente da AELG sinala que esta actividade vai en contra do II Plan Estratéxico da Cidade da Cultura, 2021-2027, nado para dar resposta “as necesidades e expectativas do sistema cultural galego”. Sánchez pregunta como un curso privado de elite de fóra, organizado en español, pode axudar a este obxectivo.
Ademais, a proposta incumpre o artigo 7, apartado d) dos estatutos da Fundación, que recolle o deber de desenvolver actividades que “dinamicen o sistema cultural galego, promovendo a nosa cultura e a formación dunha comunidade artística vibrante… atendendo tanto a novos talentos coma á cultura de base”. Como sinala Beatriz Maceda, se a Xunta tivese interese real, “podería contar con entidades e escritoras do país sen necesidade de recorrer a un actor que claramente está situado fóra do sistema literario galego”.
Este episodio pon de manifesto unha fenda profunda sobre o modelo de xestión cultural da Xunta da Galiza. Por unha parte, unha visión que concibe a cultura como un contedor de eventos onde calquera empresa privada de fóra pode facer negocio baixo o amparo e patrocinio público. Pola outra, as voces creadoras do país esixen que as políticas públicas e o diñeiro de todos estean ao servizo da soberanía lingüística, da profesionalización dos axentes locais e da dinamización real da lingua e da literatura galegas.
A AELG maniféstase de maneira contundente: esta actividade privada non debe colaborar co Gaiás nin coa Xunta. O goberno debe reverter acordos con entidades que non fomenten a normalización nin contribúan ao sector do libro galego. Mentres as institucións calan, a pregunta segue na rúa: é esta a política cultural que precisa a Galiza, ou estamos a financiar co noso propio diñeiro a nosa desvalorización cultural?
O conselleiro de Cultura, José López Campos, declarou esta cuarta feira, a preguntas dos xornalistas, que se trata de “unha cesión de espazo” e lembrou que se poden usar as dúas linguas cooficiais da Galiza. A Escola de Escritores engadiu que tanto o profesorado coma o alumnado teñen liberdade para elixir calquera das dúas. Porén, as cuestións que atinxen ás orientacións que debe seguir a política cultural e o uso das infraestruturas públicas seguen sen ser respondidas.”
Eva Veiga, poeta homenaxeada pola AELG: “Ver a dor allea a través das pantallas fainos máis indiferentes a ela”
Entrevista de Manuel Xestoso a Eva Veiga en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Recibe vostede un recoñecemento como escritora na súa propia terra, en Pontedeume. Que importancia ten que sexa precisamente aquí, o seu “paraíso da infancia”?
– Eva Veiga (EV): Hai poucos recoñecementos tan gratificantes para unha escritora como o que se recibe na propia terra. Por varias razóns: unha delas é que un sempre desexa que o queiran os seus, a súa xente. Pero, ademais, no meu caso o territorio e a paisaxe son esenciais. Este espazo forma parte do meu íntimo imaxinario e da miña aprendizaxe, pero tamén transcende o persoal para facerse simbólico na miña obra. A poesía ten esa capacidade de facer que o evidente, o que vemos, se transforme noutra forma de vida. Para min a natureza é, ante todo, coñecemento. Nela aprendes que todo se interrelaciona; que a vida é unha comunidade vexetal, animal e mineral baseada na reciprocidade e non en elementos desconectados.
– ND: A súa vocación poética revelouse aos catro anos a través dunha experiencia case máxica na escola.
– EV: Así foi. Fun á escola moi cedo, nunha desas escolas unitarias de nenas onde compartiamos espazo as nenas de catro anos con mozas de catorce. Un día, a mestra leu un poema sobre a metamorfose dun verme en bolboreta. Aquilo foi un acontecemento que me cambiou a mente e as neuronas; quedei abraiada ante o que era a poesía. Eu xa traía a oralidade de nacemento porque a miña avoa paterna recitaba Rosalía e sabía dicir os poemas, pero aquel momento reveloume unha certa ritualidade no dicir. Foi como se todo se despregarase no aire con maxia, cunha hiperrealidade onde as cores da metamorfose se producían realmente ante min.
– ND: Despois de tantas décadas dedicada á escrita, como consegue manter viva esa capacidade de asombro e esa percepción do universo como totalidade?
– EV: Para min a poesía supuxo unha muda no modo de ollar e de estar no mundo. Cando habitas o mundo dese xeito, a mirada é sempre nova porque a poesía o que fai é afinar a atención. Esa atención permite descubrir cousas novas constantemente porque a vida renóvase sen fin, e nós con ela. O marabilloso da creación é que non é algo que vén xa feito, senón que se fai no momento; é unha conversa co mundo, cos demais e cunha mesma. Eu teño unha percepción do tempo integrada, circular e non puramente cronolóxica. Sinto que cando actúo no presente fágoo co todo o pasado e mesmo co futuro. O que pasa no presente esperta o que xa pasou e faino presente de novo, pero renovado. Estamos vivos na medida en que nos transformamos: cando algo deixa de transformarse é que está morto. (…)”
Todas as cantigas de amigo nun só volume
Máscaras e ambición: Fernández Mallo explora a xungla do mundo empresarial
Entrevista de Manuel Xestoso a Marcelino Fernández Mallo en Nós Diario:
“A delegación dunha multinacional vive un ambiente de máxima tensión e desconfianza. Tras un brusco cambio no organigrama da dirección comezan a darse movementos estraños que desembocan en secuestro e asasinatos. A última novela de Marcelino Fernández Mallo, Cen Ilíadas (Toxosoutos), sitúa no mundo da empresa un thriller que presenta o 25 de marzo na Libraría Couceiro de Compostela, acompañado de María Obelleiro e Lourenzo Fernández Prieto.
Fernández Mallo, un economista cunha longa traxectoria literaria, recoñece, en conversa con Nós Diario, que a súa carreira profesional en diferentes sectores empresariais influíu na creación dos perfís e vicios que retrata na novela. “Indubidabelmente. Todo exercicio de ficción parte sempre dunha base real. Neste caso, a identificación é clarísima por dúas vías fundamentais: o escenario, que é o da multinacional –coas súas estratexias e relacións complexas coa administración– e a riqueza de perfís humanos cos que tratei”.
Eses perfís humanos reflicten personalidades moi específicas que se definen pola súa posición na xerarquía da empresa, porque esta “ten tantos postos e funcionalidades que as distintas personalidades emerxen desde o máis fondo. Iso é moi enriquecedor para un escritor e trasládase aos personaxes, que están moi marcados polo que eu defino como un teatro de aparencias”.
Un teatro de aparencias que provoca unha dualidade entre o perfil profesional e persoal das personaxes. “Esa dualidade é visíbel desde o primeiro contacto que tes con esta xente. Teñen un modo de comportarse na casa ou cos amigos, pero poñen unha máscara no momento en que pisan a oficina. Alí teñen obxectivos moi específicos e o seu primeiro propósito, por riba de calquera outro, é sobrevivir”. (…)”
O ‘Bestiário’ de Vítor Vaqueiro e Ánxel Huete: unha nova mirada sobre a mitoloxía galega
Entrevista de Manuel Xestoso a Vítor Vaqueiro e Ánxel Huete en Nós Diario:
“Agora, Vaqueiro publica, xunto co artista Ánxel Huete, Bestiário (Néspera editora) un novo volume que nos abre as portas a un mundo de estadeas, cocas, mouras, lobishomes, sereias e xacias, entre outras figuras fantásticas. Case medio cento de seres máxicos que conforman unha mitoloxía recoñecíbel e que resume unha visión do mundo.
“A idea parte dun encargo que me fixera Nós Diario para unha serie de pequenos artigos que aparecían tres veces por semana e que constituían unha especie de catálogo de seres fabulosos”, explica Vaqueiro en conversa con este xornal. “Eran textos moito máis breves dos que aparecen neste libro, pero que funcionaron como detonador para recuperar un proxecto que eu tiña hai corenta anos e que, daquela, abandonara. Case catro décadas despois, con máis experiencia neste campo, decidinme a retomalo e de aí naceu este libro”. (…)
“Os textos están traballados literariamente pero, efectivamente, non quería desviarme da tradición popular. O que se relata é o que a xente aínda cre en moitos lugares do país e, sobre todo, o que todo o mundo cría hai cen anos”, afirma Vaqueiro.
E nesa busca do simbólico entraba tamén a parte da ilustración: “Non quería unhas ilustracións descritivas, que fixesen deseños que reproducisen figuras de maneira realista. Iso xa estaba feito, e eu buscaba outra cousa. E con esa teima na cabeza, pensei en Ánxel Huete, a quen coñezo desde hai case cincuenta anos e que me parecía o autor adecuado precisamente porque é un pintor abstracto”, relata.
“A idea de Vítor de non ser excesivamente descritivo foi a que me convenceu para aceptar este reto: o certo é que os dous nos entendemos perfectamente”, declara Huete. “Non tiña moito sentido facer algo literal , e por outro lado, eu non quería tirar dun exceso de representación, non quería ser disciplinado nese sentido e, daquela, tomei como guía o concepto de pictograma”. (…)”
O feminismo como motor da obra literaria de Begoña Caamaño
Entrevista de Manuel Xestoso a Marta Dacosta e Marga do Val en Nós Diario:
“(…) “En moitas ocasións denígrase a vocación política como motor da literatura, nunha contradición manifesta coa vontade das autoras. Sucedeu por exemplo, con Luísa Villalta, sobre a que se elaboraron moitos discursos que puñan o foco naqueles aspectos menos controvertidos da súa obra. Non queremos que suceda isto con Begoña Caamaño, quen declarou por activa e por pasiva que a súa militancia feminista e a prol da lingua galega facía parte indisolúbel da súa obra literaria”.
A escritora Marta Dacosta falaba así con Nós Diario sobre a autora de Morgana en Esmelle pouco antes da súa intervención na palestra Feminismo e literatura. O compromiso na escrita feminina. O exemplo de Begoña Caamaño, que tivo lugar onte no Centro Sociocultural das Fontiñas, en Compostela e na que interviron Marga Do Val e a propia Dacosta. O acto, segundo esta última, tiña vontade divulgativa, “queremos dar a coñecer a figura de Caamaño en todas as súas moitas facetas. Ela sempre se declarou feminista e aplicou esa definición tanto ao seu traballo de activista como a toda a súa obra literaria”.
Caamaño foi unha das promotoras da Asociación de Mulleres Galegas na Comunicación (MUGACOM), e militou en Mulheres Nacionalistas Galegas (MNG) e na Marcha Mundial das Mulleres -organizadora do acto de onte-, polo que salientar esta faceta da súa figura resulta fundamental para comprender a globalidade do seu traballo creativo.
As dúas novelas polas que é máis coñecida Caamaño inciden nesa necesidade de ter presente o seu compromiso á hora de avaliar a súa obra. Marga Do Val explica que “Circe ou o pracer do azul revisa a mitoloxía grega desde un punto de vista feminista; Morgana en Esmelle enlaza a materia de Bretaña co mundo de Cunqueiro, desde unha mirada feminina que opón os roles de Morgana e de Viviana aos propósitos e intencións de Merlín”.
Do Val inscribe ese proxecto de “reescribir” os mitos desde a óptica feminina nunha corrente que remonta á novela de Christine Brückner Se tiveses falado, Desdémona, ou a algunhas obras de María Xosé Queizán ou de Xohana Torres, en cuxos versos se apoia Caamaño. (…)”
Manuel Ferreiro. Universo Cantigas
Manuel Rei Romeu: “Toda a obra de Castelao é política, no bo sentido da palabra”
Entrevista de Manuel Xestoso a Manuel Rei Romeu en Nós Diario sobre o seu libro Castelao, desta terra e deste tempo:
“(…) – Nós Diario (ND): E esa evolución transforma un mozo que quere abrirse paso no mundo da arte a un home que escribe Sempre en Galiza, unha obra que acaba converténdose na obra fundamental do pensamento sobre o país.
– Manuel Rei Romeu (MR): Hai un camiño e hai unha coherencia. A súa arte é unha arte politicamente comprometida e, ademais, a el serviulle para albiscar as necesidades que tiña o pobo galego. E non vai tardar en convencerse de que Galiza é unha nación que foi desfavorecida por mor do seu sometemento ao Estado español. Nese sentido, resulta fundamental o tema da emigración -que era o gran problema da Galiza da altura- que el converte nun leit-motiv que atravesa toda a súa obra desde o álbum Nós até o Sempre en Galiza. E cando publica este último libro, en 1940, pronuncia ese discurso no que advirte que están enxalzando a súa faceta de artista pero que el, aínda que non fose un político profesional, sentiu a política como a vocación de toda a súa vida. Son unhas palabras claras que definen esa coherencia que ten a súa obra.
– ND: É moi interesante a carta que lle envía a Manuel Antonio despois de que este publicara o manifesto Máis alá!, no que fai gala dun coñecemento amplo do que sucede en Europa. Até que punto inflúe o coñecemento que tivo de primeira man da vida cultural europea no seu pensamento, que sempre mantén unha dimensión humanista e universalista?
– MR: Aí xa está esa idea de que Galiza é “célula de universalidade” que faría célebre a Xeración Nós, Pero el, que é moi autoexixente, cando fai o seu primeiro periplo europeo -Francia, os Países Baixos e Alemaña- el ten claro que hai que asumir o mellor de cada arte do mundo pero que, como lle di a Manuel Antonio, “temos que crear nós a nosa arte nova”, deixando claro que desde a nosa especificidade é como nos transformaremos en universais. E do que máis se aproveita el é do que vén da Europa do Leste e da Unión Soviética, tanto nas artes escénicas como nas artes plásticas. E posteriormente, iso trasládase ao político, convencéndose de que a federación que podemos tomar como modelo, con todas as súas limitacións, é aquela que potencia o papel das nacións e que recoñece o dereito de autodeterminación, como facía a URSS despois da Revolución de Outubro. (…)”
Compostela: presentación de Lúas do Orzán, de Xesús Pisón
