Manuel Rivas: ‘O lapis do carpinteiro’ e a forza do afecto

Artigo de Ana G. Liste en Praza:
“As fronteiras de verdade son aquelas que manteñen aos pobres apartados do pastel. Esta frase, tan punzante aínda a día de hoxe, advirte a quen le do tipo de libro que ten nas mans. O lapis do carpinteiro é unha novela adiantada ao seu tempo, a pesar de que a maioría da trama nos sitúe nos tortuosos anos do Golpe de Estado de 1936, a Guerra Civil, a ditadura e as súas consecuencias. Un pasado que era case presente continuo en 1998, o ano no que Xerais publicou esta novela do xornalista e escritor Manuel Rivas, que xa viña marcando un camiño co seu libro de relatos Que me queres, Amor? (Galaxia, 1995), no que se atopa a célebre historia d’A lingua das bolboretas, levada ao cinema por Fernando Fernán Gómez.
Rivas di que quería escribir unha historia de amor, tiña claro o que quería contar porque coñeceu de primeira man ás dúas persoas que converteu en protagonistas d’O lapis do carpinteiro, Marisa Mallo e Daniel Da Barca. O xornalista soubo dende o inicio que quería contar esta historia, o que máis lle custou ao escritor foi atopar a maneira exacta de facelo, de aí a importancia dese lapis vermello.
A novela presenta un amor tan certeiro que se mantén intacto co paso do tempo, da ausencia, dos perigos e, incluso, da brutal represión franquista. O lapis do carpinteiro vai cambiando de dono e en todos eles produce algunha mudanza. É o caso do gardián Herbal, que estaba chamado a ser o malo da historia mais resulta imposible de odiar.
“O lapis permite contar, no medio de tanta dor, tanta crueldade e tanta perda de conciencia o que para min é o máis verdadeiro da condición humana, que é iso que chamamos amor, afecto. É unha novela moi dura, pero na que tamén aparece o afecto nos lugares máis imprevisibles”, concretou Manuel Rivas na feira do libro da Coruña. (…)”

Foz: actividades do 21 de agosto na Feira do Libro 2026

A poeta Estíbaliz Espinosa ante a eclipse: “Levo anos traballando esa trenza cósmica de poesía que mira ao ceo, así que ando con textos e merlos na cabeza”

Entrevista de Claudia Varela Lourido a Estíbaliz Espinosa en Xornal da Coruña:
“(…) – Xornal da Coruña (XC): egundo a túa perspectiva, que ten unha eclipse que leva fascinando á humanidade desde hai milleiros de anos?
– Estíbaliz Espinosa (EE): Unha eclipse, hoxe, é un mecanismo celeste que nos lembra que non todo o que vemos é o que parece. Fascina porque, segundo a perspectiva que tomemos, varía o que acontece: nós vemos unha superposición aquí, pero no resto do mundo será un solpor normal de mércores. E desde certo lugar do espazo veriamos tres corpos aliñados, Sol, Lúa e Terra (unha sicixia). Hai milleiros de anos non é que fosen máis parvos: xa sabían que as eclipses eran cousa da Lúa e o Sol. Convidada nunha charla no Planetario, o director dos Museos científicos coruñeses, Marcos Pérez, lanzaba unha gran cuestión: como é que, sabéndoo de sobra, se entregaban igual ao mito e ao rito? Non sei se a resposta é esa idea de que sen un relato, sen unha ficción que nos confira sentido, dá igual saber a verdade. O relato que nos contamos a nós mesmos impórtanos moito. (…)
– XC: Hai algún texto ou composición que che veña á cabeza cando pensas nunha eclipse?
– EE: Levo meses lendo e escribindo sobre eclipses, abofé que moitas! Acabo de rematar un Observatorio de ideas e textos de literatura e astronomía en Compostela, e vimos desde Arquíloco de Paros a Annie Dillard ou Deborah García Bello. Levo anos traballando esa trenza cósmica de poesía que mira ao ceo, así que ando con textos e merlos na cabeza: os de Dickinson, Cunqueiro, Billy Collins, os da antiga China… e cancións como a morna Eclipse ou Black Hole Sun, de Soundgarden (que non fala de eclipse ningunha). Pero nas dúas horas de parcialidade e no minuto de totalidade, só quero mirar o mundo como cando nena. Sereino. Estarei cos meus, e terei na cabeza, máis que poemas, o tacto das mans dos que se me foron antes e aínda evoco acotío. Que me gustaría vivilo con eles, contárllelo. Na cabeza só teño o gran poema do espazotempo. Os poemas dobran e furan as páxinas como buracos de verme, comunican esta eclipse de hoxe con aquel adxectivo dunha tarde de hai anos, con eles.
– XC: Cres que a eclipse vai potenciar que a xente reconecte coa natureza?
– EE: Faime graza a expresión reconectar coa natureza. Xa nos pensamos como cyborgs, sempre conectados a algo, ou ben o móbil, ou ben textos biónicos ou ben a Natureza… pero sempre con cables soltos, non? Somos parte da Natureza e estamos conectados a ela, nese sentido, o que a ela lle facemos sempre nolo facemos a nós. Supoño que a reconsideración romántica (ollo, romántica de Romanticismo europeo, non do sentido romántico popular) ou nostálxica da Natureza sempre está aí, porque no fondo nunca desconectamos de todo. Non é tanto unha reconexión como ver que vivimos á intemperie nun “pelouro que roda”, que diría Rosalía (a nosa). (…)”

Falece o histórico nacionalista Luís Gonçales Blasco, ‘Foz’

Desde Nós Diario:
“Luís Gonçales Blasco naceu o 18 de agosto de 1941 en Foz, A Mariña, de aí o seu alcume ‘Foz’. Formou parte na súa estadía en Madrid do grupo Brais Pinto xunto a, entre outros, Bautista Álvarez e Xosé Luís Méndez Ferrín, e fixo parte do Consello da Mocidade (1962-1963) do que foi expulsado polo piñeirismo xunto a un grupo de mozos aos que se acusou de comunistas, que fundan ao ano seguinte a Unión do Povo Galego (UPG). De feito, Foz participou do acto da Rocha en Santiago de Compostela de fundación formal da UPG o 25 de xullo de 1964.
Gonçales Blasco mantivo unha actividade política antifranquista moi activa na súa etapa de estudante en Compostela entre 1963 e 1968. Neses anos, fixo parte, sucesivamente, da UPG, do Partido Comunista de España, do Partido Comunista (Marxista-Leninista), participando en organizacións dos estudantes antifascistas como a FUDE ou do colectivo editor da revista Unión Galiza-Vietnam.
En 1968 tivo que exiliarse en Francia pola súa actividade política durante a ditadura. Alí licenciouse en Lingüística Xeral na Universidade de París, retornando a finais de 1968 a súa militancia da UPG, sendo con Henrique Harguindey un dos promotores desta organización en Francia.
Gonçales Blasco participou en 1974, canda Carlos Xoán Díaz, en representación da UPG na redacción e sinatura da Carta de Brest, impulsada por esta organización galega, a Unión Democrática da Bretaña e o Sinn Fein, como estrutura que agrupaba formacións políticas das nacións sen Estado de Europa occidental
Viaxou a Portugal en 1975 para conectar coas forzas revolucionarias, as exiliadas e exiliados galegos e a súa familia. Abandonou a UPG en 1978 integrándose no Partido Galego do Proletariado (PGP); despois militou noutras organizacións independentistas como Galiza Ceive, a Frente Popular Galega (1987) e a Assembleia do Povo Unido. Participou na formación de Anova e despois integrouse en Cerna. Foi membro da Associaçom Galega da Língua (AGAL) e académico da Academia Galega da Língua Portuguesa (AGLP).
Traballou como copropietario en Livraria Páxina, como Auxiliar administrativo en Éditions Ruedo iberico. Tamén como profesor de lingua e literatura galegas no ensino secundario até a súa xubilación no IES Arcebispo Xelmírez de Santiago.
Publicou en revistas e obras colectivas algúns traballos sobre lingua e literatura galegas e sobre a historia do nacionalismo galego contemporáneo. É autor de A política e a organizaçom exterior da UPG (1964-1986) (2012, Laiovento); A UPG em Portugal e alguma coisa mais (2022, Através Editora) e Celso Emilio Ferreiro, nacionalista galego (2023, Xerais).”