Vigo: Os oficios do libro. Xavier Queipo
Arquivo da categoría: Entrevistas
Álvaro Domínguez, escritor: “Aínda que o asasinato en ‘Místicas. Curso do 34’ é por causas sobrenaturais, ten a ver coa misoxinia”
Entrevista de Sergio Casal a Álvaro Domínguez en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Por que elixe este momento histórico para a novela?
– Álvaro Domínguez (AD): A escolla do ano 1934 débese a que foi unha época fundamental na loita dos dereitos das mulleres. Acabábase de aprobar o sufraxio feminino e, pola contra, estaba a piques de acontecer o golpe de Estado polo cal todos os avances acadados neses momentos ían desaparecer. Eu quería atopar un momento da historia en que houbese esa ambivalencia entre os avances e os sucesos que os tirarían abaixo.
– ND: Que papel xoga a maxia nesta historia?
– AD: Quería facer unha historia de fantasía pero, da mesma maneira, non quería que xirase todo arredor dunha escola de maxia nin que a maxia fose o eixo principal da trama. Interesábame que a persoa lectora tivese pensamento crítico co sistema inxusto que goberna a escola e fuxise da idealización da escola como un lugar fantástico, aínda que sucedan cousas fantásticas coa maxia como punto importante. Busquei que o mesmo lector desexase un cambio substancial e que a loita principal, máis aló do elemento sobrenatural e misterioso, tivese máis que ver coas inxustizas do mundo real.
– ND: A novela mestura reflexións sobre a misoxinia, a fantasía e a mitoloxía. Como encaixan estas cuestións na trama?
– AD: Hai unha historia de misterio: un asasinato que, aínda que sucede por un feito sobrenatural, a realidade é que ten máis que ver coa misoxinia que hai na escola. De feito, a protagonista é acusada dese delito porque as mulleres nesta historia son as únicas que poden invocar as mouras. Por tanto, aínda que hai un asasinato e unha persoa morre, o tema sobrenatural está vencellado directamente ao tema da misoxinia e da inxustiza que se fai contra as mulleres nesta institución. (…)”
Montserrat Varela: “Agardo que as persoas que lean o poemario ‘Consciencia da impermanencia’ o fagan seu”
Entrevista de Sergio Casal a Montse Varela en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Consciencia da impermanencia estrutúrase desde o amencer até o solpor. De onde veu esa idea de organizar o poemario como un día?
– Montse Varela (MV): Comecei pola necesidade de escribir e despois funlle dando forma. Escribir sobre o paso do tempo non é algo orixinal; é un tema recorrente dentro da literatura universal, pero no meu caso quixen dividir o libro en tres partes: amencer, atardecer e solpor. A partir de aí, fixen unha correspondencia simbólica: o amencer sería o nacemento do ser humano, co rexurdir da vida, o asombro, a aurora e o descubrimento do mundo; o atardecer, que representa a vida cos seus altos e baixos e a procura continua; e, por último, o solpor, que se corresponde co declinar da vida, cando van pasando os anos e nos aferramos ás lembranzas, vivindo pendentes do que está por vir porque temos esperanza, mais sentimos todo aquilo que fomos deixando atrás mentres vai chegando o fin da vida e, para moitas persoas, a posibilidade da transcendencia. O tema é recorrente, pero pensei en achegar algo novo e cada parte introducina cun haiku. Ademais diso, cada poema remata con un ou dous versos escritos en maiúscula que despois se reúnen nun novo poema para fechar cada parte. Isto é algo que lle dá continuidade ao conxunto e é orixinal. Agardo que as persoas que lean o poemario o fagan seu e lles achegue algo.
– ND: Que significa ver estes versos premiados?
– MV: É algo moi emocionante. Que che dean un premio causa alegría e emoción, como é normal, pero recibir un premio é máis que publicar un libro: é un recoñecemento ao traballo realizado durante anos. No meu caso, levo escribindo poesía desde hai décadas; desde que era nena, en realidade. Xa ía sendo hora de poder publicar un poemario e estábao desexando. Agora teño moitos versos no caixón e terei que lanzarme. Este recoñecemento é un estímulo e agradézoo enormemente. (…)”
Xulio Pardo de Neyra: “Ser amigo de Tareixa e Marica Campo é unha honra, pero coñecer as amigas das dúas é tamén unha aprendizaxe constante”
Entrevista de Patricia Villarino a Xulio Pardo de Neyra en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Toda a eternidade nun ollar de palabras é o primeiro estudo monográfico sobre Tareixa e Marica Campo.
– Xulio Pardo de Neyra (XPN): O traballo constitúe a primeira aproximación integral á vida e á obra de Tareixa e Marica Campo, que son dúas figuras fundamentais da literatura e da cultura galega do século XX. É froito dunha investigación que combina a análise literaria, a memoria familiar e a reivindicación social, para recuperar a voz de dúas mulleres que foron e son teatro, poesía, narrativa, ensino e compromiso nun país que moitas veces as ignorou. A obra percorre a súa xenealoxía, o seu contexto histórico e a súa produción literaria, desde as sextinas de Marica até o teatro e a narrativa de Tareixa, pasando pola súa literatura infantoxuvenil e o seu activismo cultural. As dúas irmás Campo están no centro dunha tradición feminina e subversiva, afastada de paternalismos, e merecen o lugar que lles corresponde no canon galego.
– ND: Doutor en Filoloxía Galega e Historia Contemporánea pola USC e profesor na UDC, publicou o seu primeiro libro, Gustavo Freire: o grande esquecido, con 19 anos. Como empezou na escrita?
– XPN: Empecei a escribilo con 18 anos. Desde moi neno sempre me chamou o mundo da investigación. Son fillo de persoas maiores e neto dun avó e unha avoa que sempre tiñan na boca asuntos referidos aos seus percursos e aos anteriores; era xente moi tradicionalista no bo sentido. Sempre estaban a leriar sobre historias que lle aconteceran aos seus e ás súas. Lembro que miña nai díxome unha vez: “Non te preocupes do que fomos, tes que preocuparte do que vas ser; eu non sei como saes así”. Eu contesteille: “E como vou saír se non facedes máis que falar de atrás?”. Á miña nai criouna unha bisavoa e a proximidade con quintas e sextas avoas miñas era total. Os avós da miña tataravoa, que son quintos avós meus, eran como se fosen case meus avós; o contacto era moi grande. Esa teima por non perder o que foi, tanto o bo como o malo… Eles non calaron o malo, que é moito máis interesante que o bo, e eu tampouco o calo porque é moito máis exemplar e moito máis interesante. O meu pai levábame 50 anos e miña nai 41; estar rodeado de persoas moi vellas fixo de min un viveiro de todos eses asuntos. Eu aproveito calquera historia ou percurso para facer unha narración, construír unha novela ou un poemario. (…)”
Iria-Friné Rivera Vázquez, historiadora da Arte: “Na campaña do Estatuto do 36 era fundamental a arte”
Entrevista de Antón Escuredo a Iria-Friné Rivera Vázquez en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Como ideou este traballo ao redor da campaña do Estatuto do 36, precisamente agora que se cumpren 90 anos desde que tivo lugar?
– Iria-Friné Rivera Vázquez (IFRV): A campaña foi curta mais intensa. Todas as referencias artísticas, estéticas, políticas, sociais, económicas, tecnolóxicas e históricas que estiveron presentes na campaña están recollidas no libro. Unha cuestión que me pareceu particularmente importante foi que eles daban moita importancia á arte como elemento que vertebra a sociedade. Non hai que esquecer que foron moitos artistas importantes os que fixeron os carteis, polo que o mínimo era facer un libro esteticamente á altura do sentido estético que tiñan eles.
– ND: Neste libro que agora presenta vai moito máis alá e afonda nas influencias que tiveron…
– IFRV: Unha cuestión de fondo era explicar todo o que foi o contexto que deu lugar a moitas desas referencias nas que eles se movían. Por exemplo, os carteis, por estilo e por temas, estaban relacionados con Manuel Murguía e as Irmandades da Fala, o Seminario de Estudos Galegos e tamén a mesma cuestión do sufraxio feminino.
– ND: Amosa tamén a modernidade desa campaña, das persoas que a levaron adiante e tamén da sociedade. Como era en realidade?
– IFRV: Daquela a sociedade galega viaxaba moito. Había un movemento moi grande por Europa e tamén cara a América. Accedían a lecturas e sabían o que estaba sucedendo. O mesmo no país, entre a capital, A Coruña, e outras cidades e vilas. É algo que non se ten en conta moitas veces. Pénsase que había unha sociedade atrasada e non era así. Desde a emigración enviaban diñeiro para que se creasen escolas e había acceso á educación. (…)”
A Deputación da Coruña publica “Quen conduce o Estado”, de Iria-Friné Rivera Vázquez, un ensaio sobre a vangarda gráfica e a transcendencia política do Estatuto de Galicia de 1936
Desde a Deputación da Coruña:
“A área de Cultura da Deputación da Coruña deu a coñecer esta mañá unha das súas últimas publicacións, Quen conduce o Estado: Arte, ideas, artistas e movementos que deron forma á vitoria do Estatuto de Galicia de 1936, da historiadora da arte, investigadora e escritora Iria-Friné Rivera Vázquez. Trátase dun ensaio sobre a arquitectura da campaña do plebiscito do Estatuto, os precedentes históricos, estéticas contemporáneas e a as figuras que transmitiron a súa relevancia a tempos recentes. Presentou a obra a titular de Cultura, Natividade González, a quen acompañou a autora.
O primeiro Estatuto galego é, para a deputada, “un dos grandes fitos políticos da historia contemporánea de Galiza”. “Falamos”, destacou, “dun pobo que expresou democraticamente a súa vontade de avanzar no autogoberno e de decidir sobre o seu propio futuro”. (…)
O obxectivo de Quen conduce o Estado é, segundo a autora, “servir a Galicia e a sua sociedade”. “Contribuír”, engadiu, “á relevancia de aquilo que a constitúe: a cultura, arte, economía, historia, tradición política e de xestión, industria, agro e imaxe pública”.
“No libro expoñemos a enorme transcendencia de todo o proceso do Estatuto de 1936: dende os seus antecedentes históricos ata o plebiscito, conectándoo coas grandes cadeas de pensamento europeo e americano, o sufraxio feminino, a comunicación de masas, a educación e o contexto social e económico dos anos 30”, explicou Rivera Vázquez.
A autora salientou tamén “a análise da campaña e a potente creatividade visual deseñada para os espazos públicos, que contou coa tecnoloxía máis avanzada da época e co talento de creadores da talla de Camilo Díaz Baliño, Isaac Díaz Pardo, Castelao, Carlos Maside, Luís Seoane, Bernardino Vidarte ou López Bouza”.
“A aprobación do Estatuto foi froito do traballo colectivo e transversal de todas as clases sociais”, afirmou a investigadora. “Agradecemos á área de Cultura da Deputación da Coruña a súa visión e criterio ao apoiar este libro sobre un feito histórico crucial para a nosa democracia”. (…)”
Ramón Beltrán: “Os relatos que compoñen o libro amosan como condicionan o tempo e o lugar as nosas vidas”
Entrevista de Rafael de Sáa a Ramón Beltrán en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): En Gustavos, un personaxe con este nome protagoniza ou acompaña os diferentes relatos. Que pretendía empregando este recurso?
– Ramón Beltrán Carballeira (RBC): Gustavo é un arquetipo. Hai moitos ‘Gustavos’, un para cada historia, son diferentes entre si. Cada persoa ten situacións por resolver. Comparten nome, iso é o único en común. As historias son independentes mais teñen o personaxe como nexo, como protagonista ou secundario. Gustavo é un nome que me gusta moito, hai moitos personaxes históricos con ese nome, por iso o elixín.
– ND: Naceu primeiro o personaxe ou as historias?
– RBC: Todo comeza coas historias, escritas en bastantes anos. A min gústame dicir que este libro foi escrito ao longo de 40 anos, a maior parte da miña vida. O primeiro relato do libro quedou redactado cando estaba aínda estudando en Santiago e tiña apenas 20 anos. O último chegou recentemente, hai uns poucos anos. A medida que xuntei estes relatos tiven a idea de reescribilos dun xeito no que quedaban comunicados. (…)
– ND: Que supón para vostede escribir en galego e como afecta a súa escrita após tantos anos escribindo, diante dunha páxina en branco?
– RBC: É moi importante. Teño un compromiso coa miña lingua e o meu país. Como galego, son bilingüe, e podería atopar máis facilidades de publicación e coas editoriais en castelán, achegaríame a máis público. Aínda así escribo en galego pola miña identidade. A lingua debe ser apoiada e coidada, e así poño o meu gran de area. Pode ser que non a salve, mais poño o meu gran de area na medida das miñas posibilidades para que siga forte e viva. Escribir é un pracer é unha dor. É satisfactorio rematar unha historia, mentres que os bloqueos son frustrantes. Compensa, sen dúbidas. Eu son un narrador, polo que me encanta facelo, é practicamente deformación profesional.”
Soledad García Riveiro: “O galego necesita seguir presente nos espazos onde se crean os afectos”
Entrevista a Soledad García Riveiro en Ourense Xa:
“(…) – Ourense Xa (OX): Como comezou a túa faceta como escritora?
– Soledad García Riveiro (SGR): Pois dunha forma moi natural. A min sempre me encantou escribir e pintar. Xa no instituto escribía na revista escolar, pero a miña verdadeira forza creativa xurdiu coa maternidade.
Houbo un momento moi significativo na nosa familia, no que atravesamos unha situación de ruído moi tensa que me obrigou a aprender a perder. Nesa etapa decateime de que escribir era unha maneira de que a miña cabeza deixase de darlle voltas ás cousas. A escritura converteuse nun refuxio, ao mesmo tempo que os libros nacían xunto á miña filla e ás súas preguntas. Por exemplo, en DEDAS dei vida a Sorpresa, unha nena que consegue cumprir o seu soño de converterse en serea. ZOO Libre xurdiu porque non quería que visitase o zoolóxico e vise os animais engaiolados. E, en SAMAGOSTÍN, quería recuperar unha tradición tan nosa como o Samaín, o final do verán, e axudar a vencer o medo aos seres escuros que rondan a noite do 31 de outubro.
– OX: Ao longo da túa traxectoria publicaches máis dunha vintena de obras e recibiches numerosos recoñecementos. Como afectou isto á túa carreira?
– SGR: Con cada libro abro unha nova porta que me permite tratar un tema que me preocupa. Os premios e os recoñecementos son unha alegría porque dan visibilidade ao traballo, pero o máis importante segue a ser o encontro coas lectoras e cos lectores.
O que máis me emociona é ver como un libro provoca unha conversa, anima unha familia a facer unha ruta ou fai que unha nena ou un neno mire unha árbore, unha praia ou un animal con outros ollos, mesmo ata o punto de adoptalo. En realidade, é unha paixón. Por desgraza, é moi difícil vivir da literatura. O que quero é seguir construíndo un proxecto no que o álbum ilustrado, a poesía, a divulgación, o cómic e os libros con rutas sexan ferramentas para aprender, emocionar e crear conciencia. (…)”
Montse Varela: “É importante recuperar o lugar que lles corresponde ás escritoras esquecidas”
Nuria Vil: “En ‘Desobediensia’ achego unha perspectiva feminista, antirracista e propia da miña terra”
Entrevista de Rafael de Sáa a Nuria Vil en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Que historias ou inquietudes percorren Desobediensia?
– Nuria Vil (NV): É a miña visión e re-interpretación da erótica. Eu achego a miña perspectiva feminista, antirracista e marcada polos trazos dialectais da miña parroquia e terra. É unha apropiación da paisaxe. Partín dun fotograma dunha curta de Iria Silvosa, A Pena, que está nestes momentos en distribución. Retrata a paisaxe da Terra Chá. Conxuntos de pedra e conceptos xerais do terreo. Ver esas imaxes e escoitala falar do que atopaba serviume de inspiración para humanizar escenarios. Hai sempre unha grande carga política no que fago.
– ND: A súa obra transita entre a poesía e a ‘performance’. Como é levar a poesía máis alá do papel?
– NV: Eu dialogo comigo mesma a través do lírico. Non o busco, mais sucede. Todos temos unha forma diferente de facelo e no meu caso fágoo entre diferentes artes. Vexo unha imaxe e únoa a un texto, que á súa vez uno a un son ou unha melodía. É algo orgánico. Os poemas xorden de moitos estímulos que conducen a outros. Prefiro recitar antes que escribir e o meu traballo sitúase máis no oral. A miña intención e darme voz a min mesma. (…)”
