A Coruña: Gosto de vivir a poesía, Luz Campello
Destacado
Arquivo da categoría: Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega
A AELG solicita a reposición no seu lugar orixinal do monólito dedicado a Antón Avilés de Taramancos en Monforte de Lemos
Desde a Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG) facemos constar a nosa profunda preocupación pola situación do monólito dedicado ao escritor Antón Avilés de Taramancos en Monforte de Lemos, inaugurado en 2003, con motivo da celebración do Día das Letras Galegas nese ano.
Segundo informacións divulgadas publicamente, leva varios meses tirado nunha leira de propiedade do Concello de Monforte, próxima ás instalacións do punto limpo, onde fora trasladado desde a rúa a que dá nome o autor, por parte dunha empresa que realizou arranxos recentemente nas beirarrúas.
Tendo en conta a enorme relevancia intelectual, poética e persoal de Antón Avilés de Taramancos, quen ademais fora presidente da AELG entre 1986 e 1988, solicitamos que sexa reposto urxentemente este monólito no seu emprazamento orixinal, restituíndo así a súa xusta memoria e valoración como autor fundamental da nosa literatura.
Día do Libro, 23 de abril de 2026
No Día do Libro, este 23 de abril de 2026, a AELG propón esta actividade, coorganizada xunto á Asociación Socio-Pedagóxica Galega (AS-PG), que conta coa colaboración da Deputación da Coruña.
Nesta ligazón pode descargarse o documento en .pdf coa proposta.
A AELG manifesta o seu profundo pesar polo pasamento do que foi o seu presidente, Carlos Mella
Carlos Mella, escritor e economista, asumiu tamén diversas responsabilidades políticas durante a súa traxectoria. Foi vicepresidente e presidente da AELG entre 1993 e 2002, e posteriormente presidente da Fundación Castelao.
A súa obra escrita abrangueu diversos campos creativos, como a narrativa, o ensaio, a biografía e o xornalismo.
Na páxina web da AELG poden verse as entrevistas e obra lida polo autor na súa propia voz.
O seu foi un exemplo de coherencia ética e compromiso intelectual, estando sempre presente para colaborar nos esforzos colectivos para a mellora do país e da nosa cultura.
Polavila Xabier P. DoCampo na memoria 2026
A AELG manifesta o seu profundo pesar polo pasamento do seu socio Manuel Caamaño Suárez
Manuel Caamaño Suárez, escritor, arquitecto técnico e grande activista cultural, faleceu o 5 de abril. Na súa traxectoria, marcada pola posta en valor da arquitectura popular e o seu compromiso político, destaca tamén a dinamización da cultura galega a través da súa participación significativa no Centro Galego de Barcelona, a Agrupación Cultural O Facho, Editorial Galaxia, SEPT, Sociedade Cultural Escola Aberta, ADEGA, Fundación Castelao, as revistas Teima e Tempos Novos e a Fundación Pedrón de Ouro, sendo tamén un dos fundadores do Partido Socialista Galego.
Na páxina web da AELG poden verse as entrevistas e obra lida polo autor na súa propia voz, das que salientamos estas dúas entrevistas realizadas en 2022. A súa obra escrita xirou arredor da reivindicación e actualización da arquitectura galega e a teimosía afectuosa e constante na construción dun país máis xusto e identificado consigo mesmo.
O seu exemplo vital, sempre na busca de novos horizontes para Galiza e a súa cultura partindo do seu inmenso legado, queda como referencia ineludíbel para o presente e o futuro.
Morreu a Mestra da Memoria María da Vrea
A AELG lamenta fondamente a perda de María da Vrea, Mestra da Memoria en 2025, que faleceu o 24 de marzo de 2026, aos 93 anos de idade.
Lembramos aquí un fragmento da laudatio que lle dedicara Calros Solla:
“María Conceución Fraíz Canaval naceu na casa da Vrea e lugar de Covas o 3 de agosto de 1933. Foi a máis nova de catro irmáns (algún outro malogrouse). María, filla de Ramiro Fraíz Iglesias (A Insua-Castrelo) e de Xosefa Canaval Matelo (Folgoso), enfeita o seu nome de pía co chamadeiro da Vrea, xa que a casa familiar se ergue ao pé da Vrea Vella, unha ancestral vía de comunicación que atravesaba, de oeste a leste, o sur do territorio de Cerdedo.
María foi un case nada á escola (“Aprendín as catro reghras e pouco máis”), porén soletreou dende cativa un moito do catecismo do labrego, é dicir, da vida suxeita e sacrificada do agro. Ela mesma recorda o que se dicía daquela: “O traballo do neno é pouco, e quen o desproveita é un louco”. O migallo que asistiu á escola rendeulle ben, pois, amais da lectura, da escritura e dos rudimentos matemáticos, boa parte do seu repertorio en castelán (romances, cancións, oracións…) deprendeuno na unitaria de Folgoso (escola mixta con tabique segregador), ao coidado da mestra Manuela Cachafeiro: “Liamos esas poesías nos libros, e a min quedábanme”. Se había que atender a visita do inspector e María non estar presente, a mestra non dubidaba en ila buscar á casa, para deixar a institución docente en bo lugar. A memoria da cativa era un valor seguro. De calquera xeito, a escola da posguerra era un niño de piollos (“neghros, no pelo neghro; brancos, no pelo loiro”) e os nenos aldeáns, descalzos e remendados, de acudiren luxados á lección, debían antes lavar as mans e a cara na auga da presa.
Alén do ensino regrado, a devoción que lles profesaba á súa nai Xosefa (Pepa) e á súa avoa materna Filomena Matelo Canaval (Mamá Filomena), e mais a escoita atenta e respectuosa das voces anónimas do pobo fixérona herdeira dun mesto e vizoso saber: coplas, adiviñas, contos, refráns…, expresados con primor na nosa lingua. Ai, canto deron de seu aqueles seráns, aquelas rúas e esfolladas…! No lecer ou na angueira, no loito ou na troula, canto se aprendía dos vellos! Os seus veciños escóitana abraiados: “–Ti moito sabes, María!; onde o aprendiches!? –Aprendino de miña avoa mais de miña nai! –Pois, nós non sabemos nada deso! –Vós sodes de canda min; se non sabedes, é porque non lle puxestes atención!”.
Conta María Fraíz con moita graza que, pola rama paterna, viría sendo bisneta dun cura. A súa avoa de Castrelo apelidábase “Iglesias”: María Iglesias. O seu tataravó entregou no hospicio a filla que lle fixera á súa anónima tataravoa. Pasados os anos, o cura volveu pola rapaza –xa moza– para que o atendese na vellez. O crego soubo identificar a súa filla porque, antes de deixala no orfanato, lle tallara coa navalla unha corta nun pé. Como dixo a nosa informante: “Os fillos dos curas todos son Ighlesias”.
E a min dáme por pensar que todos os galegos somos fillos dun cura ou dun deus menor que, acabadiños de nacer, nos deixaron quedar no hospicio, non sen antes tallarnos unha amosega na planta do pé para, cando se cumpriren os tempos, noso pai volver por nós, recoñecernos e aconchegarnos a canda el ao pé do lume.
As galegas e galegos recoñecidos polo deus novo do ceo novo son sen dúbida os distinguidos co galardón Mestras e Mestres da Memoria. Ben seguro, María da Vrea e os integrantes do Equipo Chaira han ter a marca no pé e, se procedese, eu pediríalles que nola mostrasen para tapar as bocas da incredulidade.”
Aquí pode consultarse o fondo videográfico coas súas participacións no Proxecto Polafías.
Navegamos. Manifesto da AELG no 8M
“Escribo dende un xénero excluído e dende unha lingua minorizada e asumo a responsabilidade que esa escolla conleva”, Begoña Caamaño
O Libro Branco da AELG, elaborado nesta década, conclúe que o perfil medio da persoa asociada é un home de máis de cincuenta anos con estudos universitarios. O que é o mesmo que dicir que ese é o perfil medio da persoa escritora. As autoras tan só representamos o 35% e temos un perfil claramente diferenciado: a nosa porcentaxe é maior nas xeracións máis novas, somos as que temos unha dedicación máis esporádica e estamos menos traducidas.
A dedicación esporádica e a incorporación serodia ás letras, analizada en décadas pasadas, están a sinalar unha realidade que atinxe especialmente ás escritoras, a falta dun tempo propio, motivada polo peso do doméstico e dos coidados que seguen a recaer fundamentalmente nas mulleres. En 1990, María Xosé Queizán escribía como a presión social á que nos vemos sometidas nos leva a elixir xéneros que non esixan unha dedicación temporal continuada. Tres décadas despois, esa realidade persiste.
Sermos menos traducidas evidencia outra realidade, a nosa menor presenza a todos os niveis, publicamos menos, a nosa obra está menos difundida e é menos recoñecida, de feito somos menos premiadas. Isto é o que din os datos numéricos que poden ser comprobados nos Informes de Literatura do CIRP ou na publicación A Muller na Cultura Galega (II) do Consello da Cultura.
E aínda poderiamos dicir que, por suposto, somos menos lidas. Cal foi o último libro que lestes dunha escritora? Cantos no último ano?
“Eu tamén navegar”, Xohana Torres
Porén, malia bater contra este teito de cristal que é o mundo da produción literaria: publicación, difusión e recoñecemento, cómpre recoñecer que a incorporación das mulleres á literatura, especialmente cando achegan o punto de vista do seu xénero, enriqueceu o panorama literario das diferentes linguas da Terra.
“D’aquelas que cantan as pombas y as frores
Todos din que teñen alma de muller,
Pois eu que n’as canto, Vire d’a Paloma,
¡Ay! ¿de que’ a terei?”, Rosalía de Castro
Porque agora escribimos nosoutras, as fillas por fin alfabetizadas de innúmeras xeracións de mulleres traballadoras. Mulleres que loitaron cada día para que as súas descendentes puidésemos chegar á Universidade e acadar a independencia económica que as nosas avoas e nais soñaron para nós. Somos as netas e bisnetas das coetáneas de Clara Zetkin, Rosa Luxemburgo ou Simone de Beauvoir.
Nosoutras, as mortas de bala nas rúas polo racismo que persegue migrantes, as vítimas das guerras e dos femixenocidios para extinguir en nós un pobo enteiro.
“A noite na cidade é escura, excepto polo brillo dos mísiles,
silenciosa, excepto polo son do bombardeo,
aterradora, excepto pola promesa tranquilizadora da oración,
negra, excepto pola luz dos mártires.” Heba Abu Nada (1)
Nosoutras, as vítimas desoutra guerra que devasta o noso fogar, asasinadas.
“Soa.
Soas.
Soíñas.” Sesé Mateo
Nosoutras, as nenas maltratadas polo pai que vivimos neses fogares en que a violencia o impregna todo. Nosoutras aldraxadas.
Nosoutras, as mulleres tratadas como “bonecas, (porque) calquera parte da (nosa) anatomía é máis digna de loubanzas que o (noso) cerebro”, esa visión patriarcal que condiciona a recepción da nosa obra e a súa difusión, e que nos trata como “símbolo da posición social e reforzamento do prestixio”(2) do patriarcado institucional. Obxectos, sempre obxectos para adornar o espazo que non queren compartir.
Nosoutras, as que sufrimos todo tipo de violencias, desde a sexual á simbólica e padecemos cada día a violencia institucional que ás escritoras nos nega a realidade en que desenvolvemos a nosa creatividade, impoñéndonos a desigualdade dun mundo literario concibido desde o patriarcado, afastado da conciliación e dos coidados.
“Os que negan â muller
intelixencia e talento,
a millor contestaceon
cicais que fose o disprecio.” Filomena Dato
O noso punto de vista ten que ser feminista, porque o feminismo nos visibiliza e reivindica. Porque o feminismo é unha ferramenta transversal que constrúe unha sociedade máis xusta, para todas as persoas, independentemente do xénero.
Sabemos que estas afirmacións non adoitan ser ben recibidas, sabemos que se menospreza a nosa obra cando non oculta a cor lilá dos vimbios cos que está trenzada, cando non fala de pombas e flores.
E sabemos que as nosas palabras-pedra poderán acadar a bóveda de cristal que nos frea, se rubimos polos libros de todas as penélopes que desoíron o oráculo e ousaron, ousan, navegar.
“Pero se non me ves, es ti quen erra.”, Luísa Villalta
As escritoras, mulleres ao fin, coma as mulleres sufrimos o patriarcado e o sexismo e con preocupación observamos as reticencias e os pasos atrás de quen non entende que avanzarmos nosoutras é avanzarmos nós.
Neste 8 de marzo, tamén nós facemos un chamamento a participar de cantas mobilizacións ou actividades conmemoren a data levando por bandeira os versos de Rosalía, Filomena, Mª Victoria, Xela, Luísa, Begoña ou Xohana, e tantas, tantas outras.
(1) Poeta palestina asasinada durante un bombardeo israelí en Gaza.
(2) Frases de Begoña Caamaño.
Galiza, marzo de 2026.
O manifesto pode descargarse en formato .pdf nesta ligazón.
Manifesto Por unha Intelixencia Artificial Xenerativa Sustentábel
Desde hai anos formúlase a necesidade de realizar políticas acordes cos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentábel que aborden, entre outros fins, o respecto aos dereitos humanos, entre os que se atopan os dereitos de autor.
Con todo, a aparición dos servizos dixitais ocultou esa necesidade, impulsando un auténtico espolio das nosas obras pola vía dos feitos consumados, dándolle acubillo legal ou utilizando os nosos dereitos como moeda de cambio diante doutros intereses económicos, o que intensificou o empobrecemento do traballo de escritores/as, tradutores/as e a deterioración do patrimonio cognitivo e cultural común.
Ese espolio ou expropiación forzosa dos nosos dereitos estase acelerando co desenvolvemento da intelixencia artificial xenerativa (IAX). Os desenvolvedores de IAX fixeron e fan o seu traballo baixo o principio de “todo vale”, o que non resulta sustentábel. Construír un software utilizando as nosas obras como materia prima e, despois, impornos un modelo de negocio para desfrutar desa nova infraestrutura, é inxusto e abusivo.
Ante a falta de respecto ao traballo de escritores/as e tradutores/as solicitamos que:
– Se protexan cunha decidida, transparente e transversal acción pública os bens esenciais para a vinculación da sociedade, entre os que se atopan as nosas obras e os valores sociais implícitos nas mesmas.
– Se estabelezan como único camiño para o desenvolvemento de software de IAX as obrigas de solicitar autorización, remunerar e dar información suficiente e detallada aos/ás creadores/as, de igual xeito que se estabelecen principios irrenunciábeis no desenvolvemento doutros produtos que afectan á cidadanía. Sen dereitos claramente estabelecidos e respectados, estes desaparecen.
– Non se acepte a promoción dun novo contrato social que “branquee” o uso non autorizado das nosas obras no desenvolvemento de software de IAX pola vía dos feitos. Para iso é indispensábel que as Administracións Públicas non implanten nin usen software de IAX que non fosen desenvoltos cun respecto pleno, non só aos nosos dereitos como autoras/es, senón tamén aos dereitos de privacidade de toda a cidadanía e con respecto ao medio ambiente.
As persoas que queiran poden asinar o manifesto aquí.
Crónica fotográfica do acto do Día de Rosalía de Castro 2026 en Pontevedra
Estas son algunhas das fotografías do acto en Pontevedra, na Fundación Manuel Moldes, do Día de Rosalía de Castro 2026, que tivo lugar o 23 de febreiro, ás 19:00 horas, en colaboración co Concello de Pontevedra. A crónica fotográfica completa pode verse aquí.
