Desde Nós Diario:
“O servizo de comunicación do Celta de Vigo, a profesora e investigadora Aurora Marco e o político e intelectual Xosé Manuel Beiras son os recoñecidos este ano polos Premios Lois Peña Novo, que entrega a fundación homónima e que en 2026 alcanzan a súa XXX edición.
Os Premios Lois Peña Novo creáronse en 1995 co obxectivo de premiar e recoñecer o labor de persoas, entidades ou empresas que traballan a prol da normalización da lingua galega.
O xurado galardoa o servizo de comunicación do Celta polo seu “traballo sostido desde o ano 2013 na incorporación da lingua galega nun ámbito de enorme repercusión social como é o fútbol profesional, contribuíndo á normalización lingüística e levando o noso idioma a espazos de máxima visibilidade”.
O xurado, neste sentido, valora o uso do galego na comunicación corporativa, nos encontros deportivos, nas ferramentas dixitais, na aplicación oficial, nas redes sociais e na relación coa afección, “moi especialmente entre a mocidade, as familias e a comunidade dixital, salientando a súa capacidade para asociar o galego á emoción deportiva, á pertenza e á modernidade, facendo do idioma unha parte esencial da identidade celeste a través de símbolos compartidos como o himno Oliveira dos Cen Anos, convertido nunha expresión de orgullo colectivo”.
No que respecta a Aurora Marco López, profesora universitaria, investigadora e escritora galega recoñecida polo seu amplo labor no estudo da literatura e da historia cultural da Galiza, o recoñecemento vén “pola súa contribución decisiva a facer visíbeis figuras femininas esquecidas ou marxinadas pola historia oficial e polo compromiso constante coa lingua galega como ferramenta de investigación, divulgación e pensamento crítico”.
O xurado valora unha obra sólida e continuada, con títulos fundamentais como Dicionario de mulleres galegas, Mulleres na guerrilla antifranquista galega, Elas ou Irmandiñas, “que rescataron nomes, vidas e traxectorias imprescindíbeis para comprender a historia do país salientando a unión entre lingua, memoria e xustiza histórica, ampliando o imaxinario colectivo da Galiza e ofrecendo ás novas xeracións referentes femininos, culturais e cívicos expresados desde o galego”.
Por último, Xosé Manuel Beiras é premiado “pola súa longa, coherente e exemplar traxectoria a prol da dignificación da galiza ao longo de máis de seis décadas”. A través da súa obra, do seu labor docente, da súa presenza institucional e da súa intervención constante no debate público, explica o xurado, contribuíu a facer da nosa lingua unha ferramenta de pensamento, ciencia económica, reflexión política e compromiso social”. O xurado valora especialmente a súa participación en proxectos como a Revista de Economía de Galicia e a súa extensa obra publicada, nomeadamente O atraso económico de Galicia, “referencia esencial para a análise crítica e a interpretación da realidade do país”.
A súa personalidade e o seu compromiso” fixeron que moitas persoas, ao longo de varias xeracións, asumisen a galeguidade como unha forma de vida, de pensamento e de dignidade colectiva”.”
Arquivos da etiqueta: Nós Diario
María Xosé Porteiro: “Begoña Caamaño foi unha xornalista que entendeu o oficio como servizo á cidadanía”
Entrevista de Raúl Salgueiro a María Xosé Porteiro en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Neste ensaio afonda na Caamaño xornalista. Cal era a súa mirada sobre o oficio?
– María Xosé Porteiro (MXP): Calquera lectura sobre Begoña Caamaño revela unha enorme coherencia. No xornalismo buscaba o mesmo que na literatura: quería mudar o mundo. Era unha revolucionaria no mellor sentido da palabra, unha persoa inconformista á que non lle gustaban as herdanzas obrigatorias. Nos seus primeiros anos, sobre todo en Vigo, fixo un xornalismo de rúa. Estaba nas manifestacións, correndo detrás da noticia, subindo a unha escaleira de bombeiros en folga para conseguir declaracións ou chegando á emisora co magnetófono baixo o brazo para entregar a crónica a tempo. Non había internet nin facilidades técnicas, pero ela tiña un enorme sentido da responsabilidade e unha intuición moi clara sobre os tempos da radio. Preocupáballe a xente común. Era unha muller do pobo, que tivo a oportunidade de estudar e de traballar, e que quixo contar tanto o que vía como o que desexaba que acontecese.
– ND: No seu ensaio relata a relación de Caamaño con Vigo e Compostela. Que simbolizan ambas as cidades na súa vida?
– MXP: Son, dalgún modo, alfa e omega. En Vigo desenvolveu esa etapa máis de xornalismo de rúa, nunha cidade moi convulsa e en plena transformación social nos anos oitenta. Era unha época de movemento constante e dunha enorme intensidade informativa.
En Santiago chega unha etapa máis estábel no terreo laboral, pero tamén máis centrada na súa gran paixón: a cultura. Ademais do traballo na radio, hai unha dimensión moi importante da súa traxectoria ligada aos artigos, ás colaboracións en medios como A Nosa Terra ou Festa da Palabra Silenciada e aos discursos internacionais nos que representou o feminismo nacionalista galego.
Eu sempre digo que un discurso de Begoña Caamaño era ao mesmo tempo unha peza literaria e unha peza xornalística. Tiña unha capacidade extraordinaria para explicar asuntos moi complexos, polos en contexto e propor unha mirada ética sobre eles. (…)”
Lois Pérez, escritor: “Con este libro quixen evitar a auto censura e arredarme do temor á mirada de quen o vai ler”
Entrevista de Raúl Salgueiro a Lois Pérez en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Vén de publicar varios libros de literatura infantil e xuvenil. Aproveitou recursos desa etapa para escribir esta novela?
– Lois Pérez (LP): A literatura infantil e xuvenil deume disciplina, sobre todo na contención e na escolla do que escribo. A narrativa adulta é distinta, pero non é mellor nin peor. Para min, a novela non consiste en encaixar personaxes, senón que é unha composición de determinadas forzas. Nese sentido, eu non me limitei a organizar o pasado. Eu escribo tentando suscitar o futuro. Na escrita busco unha sorte de futuro anterior, unha evocación doutra realidade alternativa que descobres cando baixas á escrita.
– ND: É unha novela que recolle diferentes puntos de vista. Cales son os eixos centrais desta nova novela?
– LP: É, sobre todo, un libro do anhelo, con moito amor e tamén cunha dimensión política. A obra constrúese a partir de contrastes: entre o interior e o exterior, o profundo e o banal, nun fluxo constante que articula as distintas voces narrativas.
– ND: No libro hai unha mestura de rexistros (humor, intimismo, crónica, sátira…). Foi difícil atopar o equilibrio entre eles sen que o resultado se dispersase?
– LP: Foi difícil porque cando escribo son bastante reflexivo no que fago, aínda que teño momentos de impulsividade. Con este libro tamén tentei arredarme do temor á mirada dos que despois vaian ler o libro e, así, escribir iso que eu quería escribir. Quería evitar a auto censura, que creo que é algo que aparece máis da conta no que escribimos ben sexa por convencións, por prexuízos ou por ideas previas do que debe ser. Creo que a literatura debe procurar unha certa revelación, algo que tamén buscamos como lectores. Tamén me valín moito da música e desas diferentes voces.
Ao final é un libro que confío en que se deixe ler pero é unha novela que tal vez non se deixe apreixar, no sentido de que é difícil de etiquetar. Quería xogar con iso e escribir como reto.
– ND: Fala de revelar. Que lle gustaría que se lle revelase ao lector ao fechar o libro?
– LP: O libro funciona como unha caixa de resonancia en función da bagaxe vital de quen o abre. Gustaríame que emocionase e gustaríame que fixese rir, pero sobre todo que o lectorado entre na historia, pois é o que pode aspirar alguén que escribe. O libro ao final intervén sobre os afectos, sobre eses sentimentos que son os que nos moven. (…)”
Iria Collazo: “A palabra que definiría á perfección este galardón para min neste momento é alento”
Entrevista de Sergio Casal a Iria Collazo en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Que che levou a escribir esta historia de amor e desamor?
– Iria Collazo (IC): Hai oito ou nove anos que veño recompilando experiencias, sensacións e reflexións sobre da literatura, as relacións persoais e de parella, o desengano, tanto amoroso coma da propia vida, a nostalxia, o cambio ou a espera. Pólas por escrito axúdame a entender mellor o que penso e tamén a exorcizar algún deses fantasmas que todas levamos soterrados.
– ND: É a historia de dúas persoas que se atopan na escrita pero que se afastan na vida. Que lle interesaba explorar desa tensión?
– IC: Non defino a obra tanto como unha historia, senón que máis ben, a través de frases, de citas doutros escritores e escritoras, ou do relato de vivencias íntimas, imos construíndo o universo no que habita a voz narradora, que só nalgúns fragmentos se refire directamente a un “ti”; un narratario co que fala e intenta desafogarse, sen conseguilo. A partir da expresión do seu sentir máis fondo, das súas reflexións sobre o amor, a morte, o paso do tempo ou a esperanza de que todo mude, podemos internarnos no desacougo dunha muller que escribe para ser amada pero que non dá atopado na vida o abrazo que precisa. (…)”
Henrique Dacosta, escritor: “A través do libro cuestiono a idea de progreso que pode levar a un borrado da nosa memoria”
Entrevista de Raúl Salgueiro a Henrique Dacosta en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Mortes con argumento é a súa primeira incursión dentro do thriller policial. Cales foron os retos á hora de enfrontarse a este xénero?
– Henrique Dacosta (HD): En realidade xa fixera algunha aproximación ao thriller, pero é a primeira vez que me propoño facer narrativa policial como tal. Aínda así, non considero que sexa unha novela policial ao uso. Hai unha investigación que segue certos esquemas do xénero, pero tamén aparecen outros investigadores espontáneos alleos á policía, que non se coñecen entre si. Entre eles están un escritor frustrado e un rapaz interesado nos megálitos e na etnografía. Todos acaban desenvolvendo unha investigación paralela, o que dá lugar a varias tramas. Máis que cinguirme ao policial, busco un enfoque ecléctico, incorporando tamén elementos relacionados coa transformación da contorna.
– ND: Considera que esa saída da zona de confort é unha parte esencial do oficio?
– HD: Si, porque ademais a miña escrita nunca se decantou por un xénero específico. Tendo a facer unha especie de mestura de xéneros. Noutras obras xa traballei con estruturas múltiples, combinando personaxes históricos e actuais.
– ND: A historia está ambientada en Ferrolterra, espazos concretos como Pena Molexa ou Narón, que lle son familiares. Escribir sobre espazos próximos dá máis liberdade ou responsabilidade?
– HD: Ambas. Por unha parte, coñecer o territorio dá liberdade para construír a historia con máis detalle. Por outra, pode xerar incomodidades, porque a xente tende a identificar personaxes ou situacións coa realidade. Teño atopado en charlas ou presentacións xente que me vén dicir que tal personaxe era un parente seu, e cousas polo estilo. Moitas veces a xente pensa que son cousas que sucederon na realidade e resulta que non foi así, que son pura ficción. Ao final acabamos atopando cousas reais onde non as hai, e á inversa. A xente procura analoxías. (…)”
Ramón Nicolás: “A voz de Begoña Caamaño é consciente e insubornabelmente monolingüe”
Entrevista de Marga do Val a Ramón Nicolás en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): No libro hai unha homenaxe á memoria do Calvario.
– Ramón Nicolás (RN): Haina. O Calvario pertencía ao antigo concello de Lavadores, territorio moi activo, comprometido co agrarismo e co universo proletario. Begoña coñeceu as historias e acontecementos do tempo da República, da guerra –houbo tres barricadas no barrio contra a sublevación fascista– e da posterior represión. Alén de trazos singulizadores deste concello: o pulo asociacionista e unha indubidábel fasquía batalladora.
– ND: A nena Begoña vive a desaparición da lama, como inflúen estas vivencias na súa escolla lingüística?
– RN: A lama é, en efecto, unha metáfora. Onde antes había lama agora hai cemento. Begoña é aínda desa xeración de rapazada que puidemos xogar e enredar na rúa sen perigo e iso axuda a enfrontarse ao mundo con outra ollada.
No Calvario non era difícil atopar vivendas cos seus predios e leiras cultivadas, animais domésticos e árbores froiteiras… Era un mundo a cabalo entre a realidade tradicional e a moderna. Ela participaba das dúas e no barrio, aínda medrando con persoas que viñan de fóra, a lingua por excelencia sempre foi o galego, e aínda o segue a ser. Begoña nunca dubidou e o compromiso lingüístico foi algo que testemuñou día a día, no seu activismo e percorrido profesional como xornalista e como narradora. A voz de Caamaño é consciente e insubornabelmente monolingüe. (…)”
Carlos Lixó, profesor e escritor: “Atráeme a idea de pensar se a miña experiencia humana é común ou resultado do contexto”
Entrevista de Roi Fernández a Carlos Lixó en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Unha ducia de relatos conforman Rastros. Como describiría o seu libro?
– Carlos Lixó (CL): Son relatos que están situados en diferentes momentos históricos. Están bastante vinculados coa sexualidade, cos corpos, coa represión e chámame a atención a idea de que situacións, actos ou sucesos acontecidos nunha sociedade distinta, situada noutro momento cronolóxico e noutro lugar poden ter significados moi diferentes. É dicir, o que é violencia é o que non, o que é desexo é o que non, o que é unha identidade ou deixa de ser muda en función do momento. Atráeme a idea de pensar se parte da miña experiencia humana é común con outros seres humanos ou é resultado do meu contexto.
– ND: É historiador, doutor e profesor de Historia, influíu isto á hora de crear este libro?
– CL: Sempre me chamou moito a atención o aleatorio que pode ser ás veces a conservación das fontes que nos permiten coñecer o pasado. É dicir, as cousas que se conservaron e que nos permiten reconstruír unha parte do que pasou son resultado do azar. Isto sempre me fixo pór a mirada naquilo en que será o que non se conservou e non podemos saber, ben porque alguén o ocultou ou ben porque se perdeu. (…)”
Todas as cantigas de amigo nun só volume
César Morán: “Concibo a música sen letra, mais para min é importante a relación entre música e texto”
Entrevista de Antón Escuredo a César Morán en Nós Diario (a entrevista íntegra no Sermos Galiza que acompaña o Nós Diario no 3 de abril):
“(…) – Nós Diario (ND): Naceu e viviu os seus primeiros anos de vida no Bierzo. De que maneira marcaron o seu interese posterior pola lingua galega?
– César Morán (CM): Nacer alí explícase polo percorrido vital do meu pai, que daquela era xefe de Estación en Toural dos Vaos e nacera en Valtuille de Arriba, entre os municipios de Cacabelos e Vilafranca do Bierzo. Estivo emigrado en Catalunya, traballaba para Renfe e no seu momento pediu o traslado para estar perto da súa familia. Porén, coñeceu en Cambre a miña nai, que era de Mondoñedo.
No Bierzo vivín até os seis anos, que foi cando nos mudamos á comarca de Verín polo ascenso que lle concederon ao meu pai. Daquela o meu galego era do Bierzo, foi o lugar onde o escoitei por vez primeira e eu mesmo xa falaba galego de inicio. Hai que ver o contexto sociolingüístico que había nos anos 50 nesa comarca. A realidade era que o galego era a lingua do 100% da poboación. Son galego por nacer no Bierzo. A influencia do castelán que entrou con forza despois.
– ND: E pola música?
– CM: Teño que dicir que a música foi algo que sempre estivo en min desde moi pequeno. Xa en Toural eu cantaba en todas partes. A música estaba presente tamén na familia, un exemplo que me quedou na memoria foi que a miña avoa e a miña nai cantaban moi ben. Cando pasamos a vivir perto de Verín, dos 6 até os 10 anos, os agasallos que recibía sempre estaban relacionados coa música. Chegoume un saxo de plástico, unha harmónica, instrumentos de xoguete que eu empregaba. A razón de recibir ese tipo de agasallos supoño que tiña que ver con que na miña familia pensaban que era o que me gustaba.
Logo pasei a estudar de interno nos Salesianos de Ourense e alí a miña afección foi a máis. Con todo, o lugar non era do meu agrado. Para min o mundo que descubrín nese centro era hostil, cunhas tendencias machistas que non me gustaban. Foi ese o motivo polo que, até os 18, percorrín outros en Cambados, Palencia e Guadalaxara, até que comezo a universidade en Compostela. Aínda así, recoñezo que entre o positivo que atopei daquela experiencia educativa estaba a importancia que lle daban os Salesianos á música e ao teatro. En realidade, ás artes en xeral. Alí foi onde comecei a aprender algo de piano e de guitarra. (…)”
Arantza Portabales, escritora: “O oficio de contar ten que sustentarse na honestidade”
Entrevista de Antón Escuredo a Arantza Portabales en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Leva once anos no mundo literario. Descubriu o segredo para captar en boa medida a atención de lectoras e lectores?
– Arantza Portabales (AP): Comecei cos microrrelatos e sigo pensando que o que se pode contar en cinco palabras non se conta en oito. Practico moito a economía da linguaxe cando escribo, cousa que non fago na vida real porque cando escribo permítome facer algo que non fago na vida: pensar antes de falar. Teño un estilo moi depurado.
Din que coido moito ao lector, que teño coidado coa xente. Realmente, gústame moito o que fago. Hai moita paixón e moita verdade no que escribo. Por suposto non hai verdade nos asasinatos mais cando unha historia ten verdade é cando realmente o que pasa ao redor dela nos chega.
Evidentemente non vivimos nun lugar onde a alguén lle cortaron a cabeza mais todos coñecemos sitios onde sabemos o que é que lle digan a unha “filla de solteira” ou que a outra “a deixou o mozo, a ver quen a vai querer agora”. Ao final son historias humanas. Penso que gusta moito retratar como somos e como fomos.
– ND: Como é o oficio de contar sabendo que tes diante xente que segue as súas historias?
– AP: O oficio de contar ten que estar sempre sustentado pola honestidade e por unha clara vocación de lecer. Claro, a literatura tamén proe. Fainos enfrontarnos a nós como somos, ao que non nos gusta de nos mesmos. Mais iso encadrase dentro dunha actividade que ten que ver con algo para un mesmo que é ler, algo que evidentemente se perde. Mesmo estamos perdendo a capacidade de concentración como consecuencia dos móbiles. Agora estamos afeitos á inmediatez.
Pola contra, hai unha gran satisfacción cando a lectura engancha. Sempre conto a anécdota que tiven nun club de lectura da Once, con invidentes, no que me dixeron algo marabilloso: lendo séntense iguais aos demais. A razón disto é que nun libro entras a cegas. Cadaquén chega aos personaxes dunha maneira. Iso non o dá ningún tipo de actividade de lecer, nin no audiovisual, evidentemente. É o único espazo que tes para interactuar coa obra.
Un pouco tamén sucede coa arte, coa pintura, coa exposición artística na que o artista, o escultor, o pintor fai unha obra mais a sensación é propia da persoa que a mira. Por iso penso que ese é o espazo co que teño unha clara vocación de que a xente o pase ben. Temos que recuperar o divertido que é ler. Moitísimos dos meus lectores repítenme iso constantemente. E non me avergoña que os meus libros sexan entretidos. (…)”
