Entrevista de Manuel Xestoso a Eva Veiga en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Recibe vostede un recoñecemento como escritora na súa propia terra, en Pontedeume. Que importancia ten que sexa precisamente aquí, o seu “paraíso da infancia”?
– Eva Veiga (EV): Hai poucos recoñecementos tan gratificantes para unha escritora como o que se recibe na propia terra. Por varias razóns: unha delas é que un sempre desexa que o queiran os seus, a súa xente. Pero, ademais, no meu caso o territorio e a paisaxe son esenciais. Este espazo forma parte do meu íntimo imaxinario e da miña aprendizaxe, pero tamén transcende o persoal para facerse simbólico na miña obra. A poesía ten esa capacidade de facer que o evidente, o que vemos, se transforme noutra forma de vida. Para min a natureza é, ante todo, coñecemento. Nela aprendes que todo se interrelaciona; que a vida é unha comunidade vexetal, animal e mineral baseada na reciprocidade e non en elementos desconectados.
– ND: A súa vocación poética revelouse aos catro anos a través dunha experiencia case máxica na escola.
– EV: Así foi. Fun á escola moi cedo, nunha desas escolas unitarias de nenas onde compartiamos espazo as nenas de catro anos con mozas de catorce. Un día, a mestra leu un poema sobre a metamorfose dun verme en bolboreta. Aquilo foi un acontecemento que me cambiou a mente e as neuronas; quedei abraiada ante o que era a poesía. Eu xa traía a oralidade de nacemento porque a miña avoa paterna recitaba Rosalía e sabía dicir os poemas, pero aquel momento reveloume unha certa ritualidade no dicir. Foi como se todo se despregarase no aire con maxia, cunha hiperrealidade onde as cores da metamorfose se producían realmente ante min.
– ND: Despois de tantas décadas dedicada á escrita, como consegue manter viva esa capacidade de asombro e esa percepción do universo como totalidade?
– EV: Para min a poesía supuxo unha muda no modo de ollar e de estar no mundo. Cando habitas o mundo dese xeito, a mirada é sempre nova porque a poesía o que fai é afinar a atención. Esa atención permite descubrir cousas novas constantemente porque a vida renóvase sen fin, e nós con ela. O marabilloso da creación é que non é algo que vén xa feito, senón que se fai no momento; é unha conversa co mundo, cos demais e cunha mesma. Eu teño unha percepción do tempo integrada, circular e non puramente cronolóxica. Sinto que cando actúo no presente fágoo co todo o pasado e mesmo co futuro. O que pasa no presente esperta o que xa pasou e faino presente de novo, pero renovado. Estamos vivos na medida en que nos transformamos: cando algo deixa de transformarse é que está morto. (…)”
Arquivos da etiqueta: Nós Diario
Suso de Toro, escritor: “Esforceime nos anos 80 por ofrecer outra visión da Galiza”
Entrevista de Antón Escuredo a Suso de Toro en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Unha reedición sempre é voltar ao pasado. Non é a primeira vez que chega ás librarías unha obra súa publicada anos atrás. Neste caso, con Land Rover, lembra como naceu?
– Suso de Toro (ST): Publicouse en 1988 mais eu xa comezara a escribila e tiña unha primeira versión en 1986, despois de sacar Polaroid. Debo explicar como, unha vez está na rúa un libro tan aberto como Polaroid, do que agora xa van 40 anos, empezo a escribir Land Rover. É un libro moi distinto, aparentemente. Se o primeiro era aberto e construído con fragmentos moi diversos, a outra era unha novela canónica do século XX. Hai saltos no tempo e no espazo, con linguaxes diversas, mais é unha única historia moi trabada, fechada, con lóxica e tráxica. Había un contraste.
Polaroid catalizou un público que esperaba algo, que desexaba algo da literatura galega. Había moita xente que estaba esperando algo distinto na literatura galega, que ocorrese algo distinto e que se fixase. Basicamente foi unha xeración. En certo modo houbo quen celebrou a chegada dese libro mais houbo outra que non. Houbo unha reacción en contra por parte de certa crítica. Dalgún modo había quen dicía que non era un libro dun autor serio. Ou que non tiña capacidade como para nomealo como un verdadeiro autor. Creo que por este motivo veu a miña resposta nunha especie de demostración de que se non escribín antes unha novela “canónica” foi porque non quixen. Land Rover foi unha resposta a unha parte da recepción de Polaroid.
– ND: Contou nalgunha ocasión que escribiu Land Rover nunha mesa de cámping e só contaba cun bolígrafo e cun caderno…
– ST: Si, é certo. Aínda teño o caderno gardado nunha caixa. É curioso que os libros que escribín despois, e até hoxe, exíxenme moito máis. En Land Rover só tiña que inventar, e de memoria, unha historia e uns personaxes. Era algo que podía resolver de maneira doada cun caderno grande e cun bolígrafo.
– ND: A memoria sempre estivo presente na súa obra e Land Rover non é unha excepción. Neste caso fala da memoria familiar.
– ST: Realmente unha parte da miña obra, da miña vida e da miña elaboración da memoria persoal, en paralelo á obra literaria, ten relación con iso. Coa procura de reconstruír unha memoria familiar que non tiña. De feito outro libro, Sete palabras, está dedicado a construír a memoria que non tiña dunha parte da miña familia, da paterna.
– ND: Ademais, introduce na historia a fenda que significou na sociedade galega o Golpe de Estado e a posterior represión. Foi consciente dalgunha maneira de que era unha demanda que tiña a súa xeración?
– ST: Remítome aos anos da orixe do conflito, si. Xa en Polaroid aparecía nunha parte na que fago unha síntese, un intento de explicar a sociedade galega do momento, rota e confusa, que ten unha porcentaxe de autoodio. Busquei representala. Tamén o fixen en Land Rover a través dunha familia en concreto que mostra unha sociedade rota e chea de violencia interna, moi autodestrutiva. É unha visión dura da sociedade galega.
Esforceime nos anos 80 por ofrecerlle ao público lector, nese e noutros libros, unha visión da Galiza distinta da que se quería e lle gustaba representar á literatura galega. Nese momento representábase á sociedade galega como unha vítima. A miña visión é moito máis dura e máis autocrítica. Nese momento a miña obra estaba ao servizo de representar outra visión do noso país. (…)”
Isaac Lourido Hermida gaña o XXX Premio Vicente Risco de Ciencias Sociais
Desde Nós Diario:
“O profesor da UDC, escritor e crítico literario Isaac Lourido Hermida resultou gañador do XXX Premio Vicente Risco de Ciencias Sociais, que deron a coñecer este sábado os mémbros do xurado, reunidos na Fundación Vicente Risco.
Teresa Devesa Graña, en representación do Concello de Allariz; Antón Palacio Sánchez, da Universidade de Vigo; Felisa Rodríguez Prado, da Universidade de Santiago de Compostela, e Isabel Mociño González, en representación do Padroado da Fundación Vicente Risco, en calidade de secretaria, desculparon a ausencia, por motivos persoais de Joaquim Vázquez Rodríguez, do Concello de Melide; César Fernández Gil, da Deputación de Ourense, e Manoel Carrete Rivera, do Concello de Castro Caldelas, tras considerar as valoracións dos traballos remitidas por todos os membros do xurado.
Nesta edición, destacaron o “alto nivel de calidade” das propostas achegadas, así como o cumprimento dos requisitos exixidos nas bases do premio por parte de todos os traballos. Con todo, o xurado decidiu outorgar por unanimidade XXX Premio Vicente Risco de Ciencias Sociais ao traballo presentado baixo o lema Sobreviver na palabra escrita. A traxetoria intelectual de José Rubia Barcia que, unha vez aberta a plica, resultou ser da autoría de Isaac Lourido Hermida.
O xurado valora desta obra “a rigorosidade e a profundidade analítica coa que explora o contexto histórico de José Rubia Barcia e a intelectualidade progresista durante a II República e o seu exilio”.
Segundo recolle a acta do premio, a obra asinada por Lourido Hermida “está feita con rigor, ben estruturada e lingüisticamente coidada”. Ademais o xurado valora as achegas documentais que proveñen dunha “pormenorizada pesquisa en fontes pouco accesíbeis e a adecuación formal do texto ás características do ensaio”.
Á vista da calidade e interese doutros traballos presentados a esta edición, o xurado considera facer unha mención especial ao traballo presentado baixo o lema Pasaron polos ollos, pasaron polas mans. O contrabando no Miño, tras considerar “o interese desta obra para a valorización da memoria oral, do patrimonio transfronteirizo e polo traballo de campo”. Aberta a plica a autora deste traballo é Natalia Jorge Pereira, historiadora e investigadora do grupo Histagra da USC.”
Farruco Graña: “O que une os relatos é a idea de viaxe e de navegar, entendido como un percorrido vital”
Entrevista de Raúl Salgueiro a Farruco Graña en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): O libro é unha travesía onde recompila varios anos de traballo. Que une realmente todos os relatos?
– Farruco Graña (FG): O que une todos os textos é a idea da viaxe e dese navegar, tanto de forma literal como metafórica, entendido como un percorrido pola vida e polas emocións. A través de diferentes personaxes percorro paisaxes do Courel, de Carballo, de Ribadeo ou da comarca eonaviega, sempre acompañado por autores de referencia como Uxío Novoneyra, Manuel María ou Suso Peña. A través deles vou construíndo personaxes que evocan biografías imaxinadas e falan da súa relación con eses autores e coa súa terra. Todos compartían unha forte conexión coa terra e a necesidade de valorar o propio.
No libro conviven textos escritos en momentos moi distintos. Hai relatos de hai cinco anos, outros recentes e tamén escritos de hai quince ou vinte anos que quedaran gardados nun caixón. Ao xuntalos decateime de que todos compartían un mesmo universo. As ilustracións de Mon Lendoiro tamén acompañan o libro. Foi el quen me fixo a proposta. O que pensaba que sería só unha portada acabou converténdose nunha ilustración para cada relato, algo moi especial para min porque soubo entender perfectamente o meu universo literario.
– ND: Hai algunha historia do libro que lembre con agarimo?
– FG: Todos os relatos teñen certa importancia emocional para min. Pero Eu voun navegar ten un significado especial. A historia naceu das conversas cun amigo do Courel que xa non está connosco e que acabou sendo mariñeiro e percorrendo medio mundo. A idea dun rapaz do Courel soñando co mar ofrecíame moitas posibilidades literarias, especialmente collendo a figura de Uxío Novoneyra. Ao final, todo nace da paciencia, de escribir pouco a pouco e do pracer de combinar o que outros contaron, tanto desde a literatura como desde a experiencia vivida. (…)”
Alba Tomé, escritora: “Das nosas bisavoas escoitamos por primeira vez o consello de ser independentes e defendernos”
Entrevista de Sergio Casal a Alba Tomé en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): As humidades sitúanos nun fogar atravesado pola violencia. Que lle interesaba explorar a través dos diferentes personaxes?
– Alba Tomé (AT): A violencia dun pai agresor que exerce un control a través do seu poder contra a súa familia, principalmente a súa filla, que é a única que decide rebelarse contra el. Ela entende que a violencia forma parte do xogo e vea como a única maneira de sobrevivir nesa familia. Para iso contará coa axuda da súa avoa, a señora Azucena, que a guía nesa guerra que se abre contra seu pai. Interesábame explorar o papel das mulleres que actúan fronte á violencia. Que nun sistema de autoridade tomasen acción fuxindo tanto da visión vitimista como de heroínas.
– ND: Hai unha alianza silenciosa entre a avoa e as nenas. Que papel xoga esa rede cómplice fronte á violencia?
– AT: É a pura supervivencia. É o apoio sen igual que parte do amor. Son mulleres que están sufrindo a mesma violencia e saben que a autodefensa colectiva sempre é mellor que a individual. Esa relación das nenas coa avoa –que realmente é súa bisavoa– plasma perfectamente as mulleres que nos regalaron por primeira vez consellos feministas sen nomealos así.
Das nosas bisavoas escoitamos por primeira vez o consello de ser independentes, de estudar e de defendernos. Gustábame plasmar isto na novela. (…)”
Os Premios Lois Peña Novo recaen en Aurora Marco, Xosé Manuel Beiras e o Celta
Desde Nós Diario:
“O servizo de comunicación do Celta de Vigo, a profesora e investigadora Aurora Marco e o político e intelectual Xosé Manuel Beiras son os recoñecidos este ano polos Premios Lois Peña Novo, que entrega a fundación homónima e que en 2026 alcanzan a súa XXX edición.
Os Premios Lois Peña Novo creáronse en 1995 co obxectivo de premiar e recoñecer o labor de persoas, entidades ou empresas que traballan a prol da normalización da lingua galega.
O xurado galardoa o servizo de comunicación do Celta polo seu “traballo sostido desde o ano 2013 na incorporación da lingua galega nun ámbito de enorme repercusión social como é o fútbol profesional, contribuíndo á normalización lingüística e levando o noso idioma a espazos de máxima visibilidade”.
O xurado, neste sentido, valora o uso do galego na comunicación corporativa, nos encontros deportivos, nas ferramentas dixitais, na aplicación oficial, nas redes sociais e na relación coa afección, “moi especialmente entre a mocidade, as familias e a comunidade dixital, salientando a súa capacidade para asociar o galego á emoción deportiva, á pertenza e á modernidade, facendo do idioma unha parte esencial da identidade celeste a través de símbolos compartidos como o himno Oliveira dos Cen Anos, convertido nunha expresión de orgullo colectivo”.
No que respecta a Aurora Marco López, profesora universitaria, investigadora e escritora galega recoñecida polo seu amplo labor no estudo da literatura e da historia cultural da Galiza, o recoñecemento vén “pola súa contribución decisiva a facer visíbeis figuras femininas esquecidas ou marxinadas pola historia oficial e polo compromiso constante coa lingua galega como ferramenta de investigación, divulgación e pensamento crítico”.
O xurado valora unha obra sólida e continuada, con títulos fundamentais como Dicionario de mulleres galegas, Mulleres na guerrilla antifranquista galega, Elas ou Irmandiñas, “que rescataron nomes, vidas e traxectorias imprescindíbeis para comprender a historia do país salientando a unión entre lingua, memoria e xustiza histórica, ampliando o imaxinario colectivo da Galiza e ofrecendo ás novas xeracións referentes femininos, culturais e cívicos expresados desde o galego”.
Por último, Xosé Manuel Beiras é premiado “pola súa longa, coherente e exemplar traxectoria a prol da dignificación da galiza ao longo de máis de seis décadas”. A través da súa obra, do seu labor docente, da súa presenza institucional e da súa intervención constante no debate público, explica o xurado, contribuíu a facer da nosa lingua unha ferramenta de pensamento, ciencia económica, reflexión política e compromiso social”. O xurado valora especialmente a súa participación en proxectos como a Revista de Economía de Galicia e a súa extensa obra publicada, nomeadamente O atraso económico de Galicia, “referencia esencial para a análise crítica e a interpretación da realidade do país”.
A súa personalidade e o seu compromiso” fixeron que moitas persoas, ao longo de varias xeracións, asumisen a galeguidade como unha forma de vida, de pensamento e de dignidade colectiva”.”
María Xosé Porteiro: “Begoña Caamaño foi unha xornalista que entendeu o oficio como servizo á cidadanía”
Entrevista de Raúl Salgueiro a María Xosé Porteiro en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Neste ensaio afonda na Caamaño xornalista. Cal era a súa mirada sobre o oficio?
– María Xosé Porteiro (MXP): Calquera lectura sobre Begoña Caamaño revela unha enorme coherencia. No xornalismo buscaba o mesmo que na literatura: quería mudar o mundo. Era unha revolucionaria no mellor sentido da palabra, unha persoa inconformista á que non lle gustaban as herdanzas obrigatorias. Nos seus primeiros anos, sobre todo en Vigo, fixo un xornalismo de rúa. Estaba nas manifestacións, correndo detrás da noticia, subindo a unha escaleira de bombeiros en folga para conseguir declaracións ou chegando á emisora co magnetófono baixo o brazo para entregar a crónica a tempo. Non había internet nin facilidades técnicas, pero ela tiña un enorme sentido da responsabilidade e unha intuición moi clara sobre os tempos da radio. Preocupáballe a xente común. Era unha muller do pobo, que tivo a oportunidade de estudar e de traballar, e que quixo contar tanto o que vía como o que desexaba que acontecese.
– ND: No seu ensaio relata a relación de Caamaño con Vigo e Compostela. Que simbolizan ambas as cidades na súa vida?
– MXP: Son, dalgún modo, alfa e omega. En Vigo desenvolveu esa etapa máis de xornalismo de rúa, nunha cidade moi convulsa e en plena transformación social nos anos oitenta. Era unha época de movemento constante e dunha enorme intensidade informativa.
En Santiago chega unha etapa máis estábel no terreo laboral, pero tamén máis centrada na súa gran paixón: a cultura. Ademais do traballo na radio, hai unha dimensión moi importante da súa traxectoria ligada aos artigos, ás colaboracións en medios como A Nosa Terra ou Festa da Palabra Silenciada e aos discursos internacionais nos que representou o feminismo nacionalista galego.
Eu sempre digo que un discurso de Begoña Caamaño era ao mesmo tempo unha peza literaria e unha peza xornalística. Tiña unha capacidade extraordinaria para explicar asuntos moi complexos, polos en contexto e propor unha mirada ética sobre eles. (…)”
Lois Pérez, escritor: “Con este libro quixen evitar a auto censura e arredarme do temor á mirada de quen o vai ler”
Entrevista de Raúl Salgueiro a Lois Pérez en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Vén de publicar varios libros de literatura infantil e xuvenil. Aproveitou recursos desa etapa para escribir esta novela?
– Lois Pérez (LP): A literatura infantil e xuvenil deume disciplina, sobre todo na contención e na escolla do que escribo. A narrativa adulta é distinta, pero non é mellor nin peor. Para min, a novela non consiste en encaixar personaxes, senón que é unha composición de determinadas forzas. Nese sentido, eu non me limitei a organizar o pasado. Eu escribo tentando suscitar o futuro. Na escrita busco unha sorte de futuro anterior, unha evocación doutra realidade alternativa que descobres cando baixas á escrita.
– ND: É unha novela que recolle diferentes puntos de vista. Cales son os eixos centrais desta nova novela?
– LP: É, sobre todo, un libro do anhelo, con moito amor e tamén cunha dimensión política. A obra constrúese a partir de contrastes: entre o interior e o exterior, o profundo e o banal, nun fluxo constante que articula as distintas voces narrativas.
– ND: No libro hai unha mestura de rexistros (humor, intimismo, crónica, sátira…). Foi difícil atopar o equilibrio entre eles sen que o resultado se dispersase?
– LP: Foi difícil porque cando escribo son bastante reflexivo no que fago, aínda que teño momentos de impulsividade. Con este libro tamén tentei arredarme do temor á mirada dos que despois vaian ler o libro e, así, escribir iso que eu quería escribir. Quería evitar a auto censura, que creo que é algo que aparece máis da conta no que escribimos ben sexa por convencións, por prexuízos ou por ideas previas do que debe ser. Creo que a literatura debe procurar unha certa revelación, algo que tamén buscamos como lectores. Tamén me valín moito da música e desas diferentes voces.
Ao final é un libro que confío en que se deixe ler pero é unha novela que tal vez non se deixe apreixar, no sentido de que é difícil de etiquetar. Quería xogar con iso e escribir como reto.
– ND: Fala de revelar. Que lle gustaría que se lle revelase ao lector ao fechar o libro?
– LP: O libro funciona como unha caixa de resonancia en función da bagaxe vital de quen o abre. Gustaríame que emocionase e gustaríame que fixese rir, pero sobre todo que o lectorado entre na historia, pois é o que pode aspirar alguén que escribe. O libro ao final intervén sobre os afectos, sobre eses sentimentos que son os que nos moven. (…)”
Iria Collazo: “A palabra que definiría á perfección este galardón para min neste momento é alento”
Entrevista de Sergio Casal a Iria Collazo en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Que che levou a escribir esta historia de amor e desamor?
– Iria Collazo (IC): Hai oito ou nove anos que veño recompilando experiencias, sensacións e reflexións sobre da literatura, as relacións persoais e de parella, o desengano, tanto amoroso coma da propia vida, a nostalxia, o cambio ou a espera. Pólas por escrito axúdame a entender mellor o que penso e tamén a exorcizar algún deses fantasmas que todas levamos soterrados.
– ND: É a historia de dúas persoas que se atopan na escrita pero que se afastan na vida. Que lle interesaba explorar desa tensión?
– IC: Non defino a obra tanto como unha historia, senón que máis ben, a través de frases, de citas doutros escritores e escritoras, ou do relato de vivencias íntimas, imos construíndo o universo no que habita a voz narradora, que só nalgúns fragmentos se refire directamente a un “ti”; un narratario co que fala e intenta desafogarse, sen conseguilo. A partir da expresión do seu sentir máis fondo, das súas reflexións sobre o amor, a morte, o paso do tempo ou a esperanza de que todo mude, podemos internarnos no desacougo dunha muller que escribe para ser amada pero que non dá atopado na vida o abrazo que precisa. (…)”
Henrique Dacosta, escritor: “A través do libro cuestiono a idea de progreso que pode levar a un borrado da nosa memoria”
Entrevista de Raúl Salgueiro a Henrique Dacosta en Nós Diario:
“(…) – Nós Diario (ND): Mortes con argumento é a súa primeira incursión dentro do thriller policial. Cales foron os retos á hora de enfrontarse a este xénero?
– Henrique Dacosta (HD): En realidade xa fixera algunha aproximación ao thriller, pero é a primeira vez que me propoño facer narrativa policial como tal. Aínda así, non considero que sexa unha novela policial ao uso. Hai unha investigación que segue certos esquemas do xénero, pero tamén aparecen outros investigadores espontáneos alleos á policía, que non se coñecen entre si. Entre eles están un escritor frustrado e un rapaz interesado nos megálitos e na etnografía. Todos acaban desenvolvendo unha investigación paralela, o que dá lugar a varias tramas. Máis que cinguirme ao policial, busco un enfoque ecléctico, incorporando tamén elementos relacionados coa transformación da contorna.
– ND: Considera que esa saída da zona de confort é unha parte esencial do oficio?
– HD: Si, porque ademais a miña escrita nunca se decantou por un xénero específico. Tendo a facer unha especie de mestura de xéneros. Noutras obras xa traballei con estruturas múltiples, combinando personaxes históricos e actuais.
– ND: A historia está ambientada en Ferrolterra, espazos concretos como Pena Molexa ou Narón, que lle son familiares. Escribir sobre espazos próximos dá máis liberdade ou responsabilidade?
– HD: Ambas. Por unha parte, coñecer o territorio dá liberdade para construír a historia con máis detalle. Por outra, pode xerar incomodidades, porque a xente tende a identificar personaxes ou situacións coa realidade. Teño atopado en charlas ou presentacións xente que me vén dicir que tal personaxe era un parente seu, e cousas polo estilo. Moitas veces a xente pensa que son cousas que sucederon na realidade e resulta que non foi así, que son pura ficción. Ao final acabamos atopando cousas reais onde non as hai, e á inversa. A xente procura analoxías. (…)”
