Poemas familiares ao unísono

Desde La Voz de Galicia (foto de Paco Rodríguez):
“«É primavera. Canas e pólas tecen lazos nupciais». «Ningún amor morre de todo mentres sigamos vendo pasar as súas imaxes». «Só quen nunca amou non sente como pesa no corazón a ausencia». Non é un mesmo poemario, aínda que entre eles hai vínculos. Pertencen a Poesía mínima (Alvarellos), de Helena Villar Janeiro; a Soños. Arquivos. Cartas (Xerais), de María do Cebreiro; e a Memoria do corpo (Galaxia), de Xesús Rábade. Nai, filla e pai, respectivamente, que por esta orde chegaron ás librerías no prazo dun mes. «Démonos conta cando xa estaban publicados, é sorprendente, porque depende de cando a editorial os lanza», explica Xesús Rábade. É a primeira vez que coinciden os seus traballos con tan escasa marxe. «Se somos tres persoas que nos dedicamos a escribir, o raro é que non tivese pasado antes», engade María do Cebreiro. Pero se agora coinciden os tres, Helena Villar Janeiro lembra como xa hai anos toda a familia foi galardoada en Vilalba: «Gañamos un premio os catro, tamén Abelardo [o fillo, pianista e compositor]».
As publicacións de María son sempre as que máis por sorpresa chegan. «Do primeiro libro decatáronse cando xa estaba nas librerías. Meus pais nin sequera sabían que se ía publicar», explica María entre sorrisos. «É moi autónoma, incluso tiña reservas antes de conquistar a voz propia para dar os textos, sobre todo a nós, e enténdoo», asegura Xesús, que indica que sempre se achega dos primeiros a mercalos «e despois divúlgoo como podo». Porén, Helena coñecía moi ben Memoria do corpo, de Xesús Rábade. Levaba traballando nel cinco anos. Tamén os haikus de Poesía mínima comezaron a agromar hai tempo. Helena subiu á Rede uns seiscentos nos últimos anos, combinando versos e imaxes, e houbo que facer unha selección de cincuenta, que foron traducidos ao castelán e ao inglés. As fotos que acompañan estes versos tamén as fixo a propia escritora.
¿E que destaca nestes novos traballos que acaban de chegar ás librerías? Son eles mesmos os que analizan as creacións. Helena destaca «o ritmo singular, tremendamente lírico» de Xesús en Memoria do corpo. De María, pola súa parte, o que máis admira «son as xenialidades que te sorprenden nun momento determinado e te deixan case en éxtase, así como a proximidade da súa poesía á súa vida». Un aspecto no que tamén coincide Xesús, que resalta a «mestría nas expresións» da súa filla e o seu «empeño ultimamente en desfacer o ritmo profundo que a acompaña, e iso é bo». En canto a Poesía mínima, de Helena Villar Janeiro, Rábade fai fincapé na «esencialidade lírica e imaxinativa, tamén na imaxe. É un libro de esencialidade. A iso chégase moi dificilmente, a través dos anos».
¿E como ve María os poemarios de seus pais? No caso da publicación de Helena Villar Janeiro destaca a visualidade, «non só porque o propio poema crea a imaxe, senón porque leva ese soporte interartístico». No caso do último traballo de seu pai, coincide con súa nai ao destacar o aspecto lírico. «Penso que aínda que el nunca abandona esa veta de denuncia, esa musa política, eu téñoo tamén por un gran poeta lírico e si que vexo un regreso a ese momento elexíaco». (…)”

Entrevista a Helena Villar sobre Poesía mínima

Desde o Diario Cultural da Radio Galega:
“Un haiku, unha imaxe, un lóstrego da realidade que cada quen percibe como pode. Helena Villar Janeiro xunta nun libro de fotopoemas as súas Poesías mínimas publicadas na rede. A entrevista pode escoitarse aquí.”

“A forma mínima do poema”

Artigo de Daniel Salgado en Sermos Galiza:
“(…) “Sempre me interesou a contemplación da natureza. É algo que herdei do meu mestre na poesía, Juan Ramón Jiménez”, explica Villar Janeiro, “que nos seus últimos anos tendeu ao esencialismo. E iso atráeme moito”. A poesía reducida ao óso é, tamén, característica do haiku: “Difícil é / saber a duración / que ten a morte”.
Esta obra, en que os textos aparecen acompañados de cadansúa fotografía e tradución ao inglés e ao castelán, naceu en Internet. “A miña curiosidade pola redes e a miña curiosidade pola fotografía xurdiron a un tempo”, relata, “e comecei a pendurar unha serie de haikus na conta de Twitter, sempre cunha imaxe. Tiveron moito éxito, moitos gústames”. Tanto que chegou aos 690. “A xente pedía un libro”.
Unha contundente escolma reduciu aquela masa poética a 50 pezas. “Atopei un editor entusiasta”, engade, “que mesmo aceptou o título de Poesía mínima. Porque aos editores non lles gusta usar a palabra “mínima”. Pero Quique Alvarellos si, e fixo un libro fermosísimo, con valor de obxecto”. Cuberta dura, papel satinado e caixa reducida, acorde co xénero que acolle, para un volume de “meditación e rezo para ateos e agnósticos”.
O diálogo entre fotografía e poema é outra das chaves do traballo. Porque escrita e impresión da luz foron da man. “Hai algúns haikus que se poden separar da foto e ter vida propia. Outros non. Mais todos teñen a ver coa imaxe que os incitou”, engade. “A destrución: / labirinto do tempo / e da incerteza” ao pé das ruínas dunha casa no corazón dunha vila, por caso.
Con Poesía mínima Villar Janeiro súmase a unha nómina de autoras e autores cada vez máis poboada que practican a forma haiku. Lembra a Ricardo Martínez-Conde e celebra que se “precise máis en que consiste. Antes chamábase así a calquera poema curto”. En todo caso, conclúe a poeta -cuxo anterior libro de poemas foi Remontar o río (2014)-, “a paisaxe galega, coas súas catro estacións diferenciadas e marcadas, cadra moi ben co xénero”.”